ผู้ป่วยฉีด Testosterone undecanoate (Nebido) กลับไปบ้านแล้วเกิดอาการไอตลอด อยากทราบว่ามีสาเหตุจากยาที่ฉีดหรือไม่ และถ้าแพทย์อยากเปลี่ยนเป็นยา Testosterone Enanthate injection แทน จะมีการใช้แตกต่างกันอย่างไร มีข้อดีข้อเสียต่างกันอย่างไร

คำตอบ

ผู้ป่วยที่ได้รับ testosterone undecanoate (Nebido) แล้วมีอาการไอทันทีหรือไม่นานหลังฉีด อาจสัมพันธ์กับภาวะ pulmonary oil microembolism (POME) ซึ่งเป็นอาการไม่พึงประสงค์เฉพาะของฮอร์โมนเพศชายชนิดฉีดที่ละลายในน้ำมัน เนื่องจากน้ำมันตัวพา (oil vehicle) ของยากระจายตัวเข้าไปอุดหลอดเลือดฝอยที่ปอดแบบชั่วคราว (non-thrombotic) ทำให้มีอาการไอแห้งเฉียบพลัน แน่นหน้าอก หน้ามืด หรือรู้สึกจะเป็นลมเล็กน้อย มักเกิดภายในไม่กี่นาทีหลังฉีดและหายได้เองภายในเวลาอันสั้น อาการนี้พบได้น้อยมาก อย่างไรก็ตามหากอาการไอเกิดขึ้นต่อเนื่องยาวนานหลังกลับบ้าน หรือมีอาการรุนแรง ควรประเมินสาเหตุอื่นร่วมด้วย เช่น การติดเชื้อทางเดินหายใจ หรือภาวะแพ้ยา และควรแจ้งแพทย์ผู้รักษา สำหรับ testosterone enanthate (Testoviron Depot) เป็นฮอร์โมนที่ออกฤทธิ์สั้นกว่า ต้องฉีดทุก 1–2 สัปดาห์ ทำให้ระดับฮอร์โมนอาจขึ้นลงมากกว่า (peak–trough effect) แต่อาจช่วยให้ปรับขนาดยาได้ยืดหยุ่นกว่า ส่วน testosterone undecanoate ซึ่งออกฤทธิ์ยาวกว่า มักฉีดทุก 10–14 สัปดาห์ ทำให้ระดับฮอร์โมนค่อนข้างสม่ำเสมอและสะดวกกว่า ยาทั้งสองชนิดเป็น testosterone esters ละลายในน้ำมัน จึงมีโอกาสเกิด POME ได้จากกลไกการออกฤทธิ์เดียวกัน แต่อย่างไรก็ตามยาทั้งคู่มีชนิดและปริมาตรของน้ำมันแตกต่างกัน โดย testosterone undecanoate มีปริมาตร castor oil ต่อการฉีดมากกว่า จึงอาจเพิ่มโอกาสเกิด POME ได้สูงกว่าดังที่มีรายงานในการศึกษาต่าง ๆ เช่น Middleton et al. รายงานอุบัติการณ์ POME จากการใช้ Nebido 1000 mg/4 mL เท่ากับ 56 ครั้ง จากการฉีด 3,022 ครั้ง (1.9% ต่อครั้งของการฉีด) ขณะที่ Mackey et al. รายงานอาการไอเฉียบพลันที่สงสัยเป็น POME 8 ครั้ง จากการฉีด 551 ครั้ง (1.5% ต่อครั้งของการฉีด) ในผู้ป่วยที่ได้รับ Testoviron Depot ดังนั้นการเลือกใช้ควรพิจารณาเป็นรายบุคคล โดยคำนึงถึงประวัติอาการไม่พึงประสงค์ เทคนิคการฉีดเข้ากล้าม การสังเกตอาการอย่างน้อย 30 นาทีหลังฉีด ความสะดวกในการติดตามรักษา และระดับความสม่ำเสมอของฮอร์โมนที่ต้องการ ภายใต้การดูแลของแพทย์

Reference:
1. Campbell K, Muthigi A, Ghomeshi A, et al. Safety aspects and rational use of testosterone undecanoate in the treatment of testosterone deficiency: Clinical insights. Drug Healthc Patient Saf. 2023;15:73-84.
2. Middleton T, Turner L, Fennell C, et al. Complications of injectable testosterone undecanoate in routine clinical practice. Eur J Endocrinol. 2015;172(5):511-7.
3. Adam JA, Pastuszak AW, Christensen MB, et al. Occurrence of pulmonary oil microembolism (POME) with intramuscular testosterone undecanoate injection: literature review. Int J Impot Res. 2023;35(5):439-446.
4. Mackey MA, Conway AJ, Handelsman DJ. Tolerability of intramuscular injections of testosterone ester in oil vehicle. Hum Reprod. 1995;10(4):862-5.

Keywords:
Nebido, testosterone undecanoate, testosterone enanthate, ไอ