หน่วยคลังข้อมูลยา
คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

Cannabis และ cannabinoids ชนิดที่ใช้เป็นยาในบางประเทศ

ข่าวประจำสัปดาห์ที่ 4 เดือน มิถุนายน ปี 2562 -- อ่านแล้ว 9,522 ครั้ง
 

กัญชา (cannabis) ในที่นี้หมายถึงสิ่งที่มาจากพืชกัญชา (cannabis plant หรือ Cannabis sativa L. plant) ทั้งชิ้นส่วนของพืชและสารธรรมชาติในพืชกัญชา ในบ้านเรากัญชาเป็นยาเสพติดให้โทษประเภท 5 (ตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522) แต่อนุญาตให้ปลูกพืชกัญชาสำหรับใช้เพื่อทดลองประโยชน์ทางการแพทย์ได้ และในกรณีที่จำเป็นสามารถนำกัญชามาใช้ประโยชน์ทางการแพทย์ได้ คาดว่าจะมีน้ำมันกัญชาออกมาใช้ทางการแพทย์อย่างถูกต้องตามกฎหมายในเร็วๆ นี้ ที่ผ่านมาในบางประเทศมีผลิตภัณฑ์กัญชา (cannabis preparations) ที่ใช้เป็นยาแบบไม่ได้ผ่านการอนุมัติทะเบียนตำรับ (ดูรูป) มีทั้งชนิด raw cannabis ซึ่งใช้ยอดช่อดอก เรซิน น้ำมัน หรือสารสกัด เป็นต้น จาก raw cannabis นี้เภสัชกรอาจนำมาปรุงเป็นตำรับตามใบสั่งยาสำหรับผู้ป่วยเฉพาะราย (magistral preparations) นอกจากนี้อาจนำ raw cannabis มาทำเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมาตรฐานขึ้นและผลิตเป็นจำนวนมากโดยโรงงานอุตสาหกรรม (standardised cannabis preparations) โดยอาจทำเป็นกัญชาบรรจุแคปซูล น้ำมันกัญชาสกัด อย่างไรก็ตามชนิดและปริมาณสารสำคัญในผลิตภัณฑ์เหล่านี้มีความหลากหลายมาก ขึ้นกับสายพันธุ์พืช วิธีการปลูก สภาพแวดล้อม ตลอดจนการเก็บรักษา จึงยากที่จะทดสอบด้านประสิทธิภาพในการรักษาความเจ็บป่วย

Cannabinoids หมายถึงสารต่างๆ ที่จับได้กับตัวรับจำเพาะในร่างกาย (cannabinoid receptors) อาจเป็นสารที่มาจากพืชกัญชา (plant-derived cannabinoids หรือ phytocannabinoids) หรือสารสังเคราะห์ (synthetic cannabinoids) สารเหล่านี้มีฤทธิ์ต่อจิตและประสาท ในร่างกายมี cannabinoids ด้วยเช่นกัน (endocannabinoids) ในพืชกัญชามี cannabinoids กว่า 140 ชนิด ซึ่ง tetrahydrocannabinol (THC) และ cannabidiol (CBD) เป็นชนิดที่มีการศึกษากันมาก ส่วนชนิดที่เป็นสารสังเคราะห์อาจมีโครงสร้างเหมือนหรือแตกต่างจาก cannabinoids ที่พบในพืชกัญชา ในการจัดประเภทตามกฎหมายนั้น สารสังเคราะห์แม้เป็นชนิดเดียวกันกับที่พบตามธรรมชาติในพืชกัญชาแต่ไม่ได้จัดเป็นยาเสพติดให้โทษประเภท 5 เช่น THC ชนิดสังเคราะห์ (กรณีไม่ได้ใช้ประโยชน์ทางยา) จัดเป็นวัตถุออกฤทธิ์ในประเภท 1 (ตามพระราชบัญญัติวัตถุที่ออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท พ.ศ. 2559) ปัจจุบันมี cannabinoids ที่ได้รับอนุมัติในบางประเทศเพื่อใช้ประโยชน์ทางการแพทย์แล้วหลายรายการ (ดูรูป) ตัวอย่างได้แก่

— dronabinol เป็น THC ชนิดสังเคราะห์ ผลิตในรูปยาแคปซูลความแรง 2.5, 5 และ 10 มิลลิกรัม และยาน้ำใสความแรง 5 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร สำหรับรับประทาน มีข้อบ่งใช้เพื่อรักษา anorexia ในผู้ป่วยโรคเอดส์ และรักษาอาการคลื่นไส้และอาเจียนที่เกิดจากการใช้เคมีบำบัดในการรักษาโรคมะเร็ง ใช้ยานี้เมื่อใช้ยาอื่นไม่ได้ผล

— nabilone เป็นสารสังเคราะห์ที่โครงสร้างคล้าย THC ผลิตในรูปยาแคปซูลความแรง 1 มิลลิกรัม สำหรับรับประทาน มีข้อบ่งใช้เพื่อรักษาอาการคลื่นไส้และอาเจียนที่เกิดจากการใช้เคมีบำบัดในการรักษาโรคมะเร็ง ใช้ยานี้เมื่อใช้ยาอื่นไม่ได้ผล

— nabiximols มีส่วนประกอบของ THC และ CBD ที่สกัดจากพืชกัญชา สารทั้งสองนี้มีปริมาณใกล้เคียงกัน (ใน 100 ไมโครลิตรมี THC 2.7 มิลลิกรัม และ CBD 2.5 มิลลิกรัม) ผลิตในรูปยาสเปรย์สำหรับใช้กับเยื่อเมือกในปาก (oromucosal spray) ใช้สเปรย์ด้านในแก้มหรือใต้ลิ้น มีข้อบ่งใช้สำหรับรักษากล้ามเนื้อเกร็งในผู้ป่วย multiple sclerosis

— cannabidiol (CBD) เป็นชนิดธรรมชาติที่สกัดจากพืชกัญชา ผลิตในรูปยาน้ำใสความแรง 100 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร สำหรับรับประทาน มีข้อบ่งใช้เพื่อรักษาอาการชักใน Lennox-Gastaut syndrome หรือ Dravet syndrome ในเด็กอายุตั้งแต่ 2 ปีขึ้นไป

อ้างอิงจาก:

(1) European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction. Medical use of cannabis and cannabinoids: questions and answers for policymaking, Publications Office of the European Union, Luxembourg, 2018. http://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/10171/20185584_TD0618186ENN_PDF.pdf; (2) Freeman TP, Hindocha C, Green SF, Bloomfield MAP. Medicinal use of cannabis based products and cannabinoids. BMJ 2019;365:l1141. doi: 10.1136/bmj.l1141; (3) RxList - The Internet Drug Index for prescription drug information. https://www.rxlist.com

คำค้นที่เกี่ยวข้อง:
cannabis กัญชา cannabis plant Cannabis sativa L. ยาเสพติดให้โทษประเภท 5 พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 น้ำมันกัญชา cannabis preparations raw cannabis magistral preparation standardised cannabis preparations cannabinoids cannabinoid
 
ข่าวยาล่าสุด
    ดูข่าวยาทั้งหมด


หน่วยคลังข้อมูลยา

447 ถ.ศรีอยุธยา แขวงทุ่งพญาไท เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
 
ออกแบบและพัฒนาโดย งานเทคโนโลยีสารสนเทศฯ คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล
Copyright © 2013-2020