ทำไมปากกาลดน้ำหนักจึงทำให้ท้องไส้ปั่นป่วน?

ปัจจุบัน ยาฉีดควบคุมน้ำหนัก หรือที่หลายคนเรียกว่า “ปากกาลดน้ำหนัก” ได้รับความนิยมมากขึ้น เนื่องจากมีประสิทธิภาพในการช่วยลดน้ำหนักและควบคุมความอยากอาหาร อย่างไรก็ตามยากลุ่มนี้มักทำให้เกิดผลข้างเคียงต่อระบบทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ท้องผูก หรือแน่นท้อง จนหลายคนไม่สามารถใช้ยาอย่างต่อเนื่องได้ ดังนั้นการใช้ยาภายใต้ความดูแลของแพทย์จะช่วยให้ใช้ยาได้อย่างปลอดภัยและได้รับประโยชน์จากการรักษาอย่างเหมาะสม

ปากกาลดน้ำหนักที่มีในประเทศไทยและกลไกการลดน้ำหนัก

ปัจจุบันปากกาลดน้ำหนักที่มีใช้ทางการแพทย์ในประเทศไทย ได้แก่ liraglutide (Saxenda®), semaglutide (Wegovy®) และ tirzepatide (Mounjaro®) โดย liraglutide และ semaglutide ออกฤทธิ์เลียนแบบการทำงานของฮอร์โมนกลูคากอนไลก์เปปไทด์-1 (Glucagon-Like Peptide-1; GLP-1) ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่ร่างกายสร้างขึ้นตามธรรมชาติหลังรับประทานอาหาร มีผลชะลอการเคลื่อนอาหารออกจากกระเพาะอาหาร ทำให้รู้สึกอิ่ม และลดความอยากอาหาร^[1] ส่วน tirzepatide ออกฤทธิ์ทั้งเลียนแบบการทำงานของฮอร์โมนกลูคากอนไลก์เปปไทด์-1 และยังเสริมฤทธิ์ลดความอยากอาหารด้วยการกระตุ้นตัวรับฮอร์โมนกลูโคสดีเพนเดนต์อินซูลิโนโทรปิกโพลีเปปไทด์ (Glucose-Dependent Insulinotropic Polypeptide; GIP receptor) จึงมีผลช่วยควบคุมความอยากอาหารและส่งเสริมการลดน้ำหนักผ่านกลไกของฮอร์โมนทั้งสองชนิด^[1] (อ่านข้อมูลกลไกการช่วยลดน้ำหนักเพิ่มเติมได้ที่ https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/knowledge_full.php?id=82)

ผลข้างเคียงที่พบได้บ่อยและกลไกที่ทำให้เกิดผลข้างเคียง

แม้ว่าปากกาลดน้ำหนักจะช่วยลดน้ำหนักได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่อาจทำให้เกิดผลข้างเคียงต่อระบบทางเดินอาหารได้จากกลไกการออกฤทธิ์ของยาเอง โดยเฉพาะการเลียนแบบการทำงานของฮอร์โมน GLP-1 ซึ่งผลข้างเคียงเหล่านี้พบได้ค่อนข้างบ่อย อาการมักเกิดขึ้นในช่วงเริ่มต้นการรักษาหรือช่วงที่มีการปรับเพิ่มขนาดยา และอาการจะค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อร่างกายปรับตัวเข้ากับยา^[2]

ผลข้างเคียงที่พบได้บ่อย ได้แก่ คลื่นไส้ อาเจียน ท้องอืด แน่นท้อง ท้องผูก และท้องเสีย^[2-3] อาการเหล่านี้อาจทำให้ผู้ใช้ยารู้สึกไม่สบายท้องและรู้สึกมีภาวะ “ท้องไส้ปั่นป่วน” โดยเฉพาะในช่วงแรกของการรักษา ซึ่งมีรายงานว่าพบอาการคลื่นไส้ได้ประมาณ 25-40% ส่วนอาการอาเจียน ท้องเสีย และท้องผูก อาจพบได้ประมาณ 10-20% นอกจากนี้ ยังมีผลข้างเคียงที่พบได้น้อยแต่มีความรุนแรง เช่น ตับอ่อนอักเสบ ถุงน้ำดีอักเสบ และนิ่วในถุงน้ำดี^[2-3] โดยกลไกที่คาดว่าเกี่ยวข้องกับการเกิดผลข้างเคียงแต่ละชนิดและแนวทางการบรรเทาอาการเบื้องต้น แสดงดังในรูปที่ 1 และตารางที่ 1

ตารางที่ 1 ผลข้างเคียงต่อระบบทางเดินอาหาร กลไกที่เกี่ยวข้อง และแนวทางการดูแลรักษาหรือบรรเทาอาการเบื้องต้นของยาฉีดควบคุมน้ำหนัก

รูปที่ 1 ภาพสรุปการเกิดผลข้างเคียงในระบบทางเดินอาหารจากยาฉีดควบคุมน้ำหนัก
(สร้างจาก Canva โดย ธนภรณ์ สุวรรณภาภรณ์)

อาการแบบใดที่ควรพบแพทย์

หากมีอาการต่อไปนี้ ควรรีบพบแพทย์ทันที เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสม

มีอาการท้องเสียหรืออาเจียนรุนแรงอย่างต่อเนื่อง จนไม่สามารถรับประทานอาหารหรือน้ำได้ หรือมีอาการของภาวะขาดน้ำ เช่น ปากแห้ง เวียนศีรษะ ปัสสาวะน้อยลง อ่อนเพลีย เนื่องจากอาจทำให้เกิดภาวะขาดน้ำและเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดไตวายเฉียบพลันได้ โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคไตอยู่เดิม^[2]

มีอาการที่อาจบ่งชี้ถึงโรคของถุงน้ำดีหรือตับอ่อนอักเสบ^[7-8] ได้แก่

- ปวดท้องรุนแรง โดยเฉพาะบริเวณใต้ชายโครงขวาหรือลิ้นปี่

- ปวดร้าวไปที่หลัง อก หรือสีข้าง

- คลื่นไส้หรืออาเจียนอย่างรุนแรงและต่อเนื่อง

- มีไข้ หนาวสั่น

- ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือปัสสาวะสีเข้ม

กรณีที่แพทย์วินิจฉัยว่าเป็นตับอ่อนอักเสบ ควรหยุดใช้ยากลุ่มที่ออกฤทธิ์เลียนแบบฮอร์โมน GLP-1 และโดยทั่วไปไม่แนะนำให้กลับมาใช้ยาชนิดเดิมอีก ส่วนในกรณีของโรคถุงน้ำดี เช่น นิ่วในถุงน้ำดีหรือถุงน้ำดีอักเสบ ควรได้รับการรักษาและติดตามอาการตามดุลยพินิจของแพทย์^[9-10]

บทสรุป

แม้ว่าผลข้างเคียงทางระบบทางเดินอาหารจะพบได้บ่อยจากการใช้ปากกาลดน้ำหนัก แต่ส่วนใหญ่เป็นผลที่เกิดจากกลไกการออกฤทธิ์ของยาซึ่งสามารถบรรเทาได้ด้วยการปรับพฤติกรรมการรับประทานอาหารและการใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์ อย่างไรก็ตาม หากมีอาการรุนแรง อาการไม่ดีขึ้น หรือมีอาการที่อาจบ่งชี้ถึงภาวะรุนแรง เช่น มีไข้ ปวดท้องรุนแรง คลื่นไส้อาเจียนต่อเนื่อง ควรรีบพบแพทย์เนื่องจากอาจเป็นสัญญาณของนิ่วในถุงน้ำดี ถุงน้ำดีอักเสบ หรือตับอ่อนอักเสบ ดังนั้นปากกาลดน้ำหนักควรใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์ เพื่อให้มีการประเมินความเหมาะสม ปรับขนาดยาอย่างค่อยเป็นค่อยไป และติดตามอาการไม่พึงประสงค์ที่อาจเกิดขึ้นอย่างเหมาะสม เพื่อให้ได้รับประโยชน์จากการรักษาสูงสุดและเกิดความปลอดภัยในการใช้ยา

เอกสารอ้างอิง

1. Liu QK. Mechanisms of action and therapeutic applications of GLP-1 and dual GIP/GLP-1 receptor agonists. Front Endocrinol (Lausanne). 2024 Jul 24; 15:1431292.
2. Abdelrahman RM, Musa TH, Arbab IA, Ahmed EO, Gasmallah SI, Jalal M, et al. Adverse effects of GLP-1 receptor agonists: clinical implications, regulatory perspectives, and future directions. Obes Med. 2026 Mar 27; 61:100699.
3. Reiss AB, Gulkarov S, Lau R, Klek SP, Srivastava A, Renna HA, et al. Weight reduction with GLP-1 agonists and paths for discontinuation while maintaining weight loss. Biomolecules. 2025; 15(3):408.
4. Yılmaz N, Bastemir M. Gastrointestinal adverse effects of GLP-1 and dual GLP-1/GIP receptor agonists: a comprehensive update in diabetic and obese populations. Diabetes Metab Syndr Obes. 2026 Jan 30; 19:584175.
5. Ramírez-Mejía MM, Ponciano-Rodriguez G, Eslam M, Méndez-Sánchez N. GLP-1 receptor agonists and gallbladder disease risk: insights into molecular mechanisms and clinical implications. Ther Adv Endocrinol Metab. 2025 Dec 23; 16:20420188251406456.
6. Kim JA, Yoo HJ. Exploring the side effects of GLP-1 receptor agonist: to ensure its optimal positioning. Diabetes Metab J. 2025; 49(4):525-41.
7. Miura F, Takada T, Strasberg SM, Solomkin JS, Pitt HA, Gouma DJ, et al. TG13 flowchart for the management of acute cholangitis and cholecystitis. J Hepatobiliary Pancreat Sci. 2013; 20(1):47-54.
8. Tenner S, Vege SS, Sheth SG, Sauer B, Yang A, Conwell DL, et al. American College of Gastroenterology guidelines: management of acute pancreatitis. Am J Gastroenterol. 2024 Mar; 119(3):419-37.
9. Eli Lilly and Company. MOUNJARO® (tirzepatide) injection: prescribing information [Internet]. Indianapolis (IN): Eli Lilly and Company; 2026 Apr [cited 2026 Jul 3]. Available from: https://pi.lilly.com/us/mounjaro-uspi.pdf.
10. Novo Nordisk Inc. WEGOVY® (semaglutide) injection and tablets: prescribing information [Internet]. [place unknown]: Novo Nordisk Inc.; 2026 Jun [cited 2026 Jul 3]. Available from: https://www.novo-pi.com/wegovy.pdf.