Share this page

นอกจากเชื้อวัณโรคแท้ (Mycobacterium tuberculosis) ที่ทำให้เกิดโรควัณโรคที่ปอดแล้ว ยังมีเชื้อวัณโรคอีกกลุ่มหนึ่งเรียกว่า เชื้อวัณโรคเทียม (non-tuberculous mycobacteria หรือ NTM) ที่ทำให้เกิดโรคเช่นเดียวกัน   ปัจจุบันพบว่าเชื้อในกลุ่ม NTM มีทั้งสิ้นมากกว่า 190 สายพันธุ์และพบได้ในสิ่งแวดล้อมไม่ว่าจะเป็นดินและแหล่งน้ำตามธรรมชาติ นอกจากนี้เชื้อในกลุ่ม NTM บางชนิดยังทนต่อสารยับยั้งเชื้อหรือสารฆ่าเชื้อในน้ำได้เช่น คลอรีน ทำให้มีโอกาสพบเชื้อในกลุ่มนี้ปนเปื้อนในแหล่งน้ำที่ใช้เพื่ออุปโภคและบริโภคได้

ช่องทางการติดเชื้อและการแพร่กระจายของโรค

เชื้อกลุ่ม NTM เข้าสู่ร่างกายผ่านการสูดดมหรือการหายใจเอาละอองน้ำที่มีเชื้อปนเปื้อนเข้าไปที่ปอด นอกจากนี้ยังติดเชื้อผ่านทางแผลผ่าตัดหรือบาดแผลที่ผิวหนังโดยเฉพาะอย่างยิ่งแผลเปิด รวมถึงการติดเชื้อจากการใส่อุปกรณ์ทางการแพทย์ อย่างไรก็ตามการแพร่เชื้อจากคนสู่คนมักพบได้น้อย ส่วนใหญ่มักเป็นการติดเชื้อจากธรรมชาติและเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายเพื่อก่อโรคโดยตรง

กลุ่มเสี่ยงต่อการติดเชื้อ

ผู้สูงอายุ ผู้ที่มีโรคประจำตัวโดยเฉพาะโรคปอดเช่น โรคซิสติกไฟโบรซิส (cystic fibrosis)               โรคหลอดลมโป่งพอง และโรคถุงลมโป่งพอง ผู้ที่มีการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันไม่ดีหรือมีสภาวะทางร่างกายที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อเช่น มีบาดแผลที่ผิวหนัง 

การเกิดโรคและอาการที่พบ

ในคนที่มีภูมิคุ้มกันปกติมักติดเชื้อแบบไม่แสดงอาการและส่วนใหญ่ไม่ทำให้เกิดโรค ในขณะที่ผู้มีโรคประจำตัวโดยเฉพาะโรคปอดเรื้อรัง ผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันไม่ดีอาจมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อและเป็นโรคได้  ซึ่งโรคที่เกิดขึ้นมักพบที่ปอด นอกจากนี้ยังพบการติดเชื้อที่ต่อมน้ำเหลืองหรืออวัยวะต่าง ๆ ของร่างกาย รวมทั้งการติดเชื้อ ที่ผิวหนัง กระจกตา หูชั้นกลางและระบบประสาท ในรายที่มีอาการรุนแรงอาจพบการติดเชื้อทั่วร่างกายได้

อาการที่พบในผู้ป่วยขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่ติดเชื้อ ส่วนใหญ่ประมาณ 90% มักพบการติดเชื้อที่ปอด อาการที่พบบ่อยได้แก่ มีไข้ ไอเรื้อรัง เหนื่อยง่ายเสมหะมีเลือดปน เบื่ออาหาร อ่อนเพลีย เหงื่อออกตอนกลางคืน มีผื่นขึ้น หายใจติดขัด น้ำหนักลด นอกจากนี้อาจพบอาการในตำแหน่งอื่นที่ติดเชื้อเช่น ต่อมน้ำเหลืองโต มีผื่นขึ้นที่ผิวหนัง ผิวหนังติดเชื้อและเป็นแผลเรื้อรัง 

การวินิจฉัยและการรักษา

การวินิจฉัยโรคนี้จะอาศัยอาการทางคลินิกของผู้ป่วยและผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการเพื่อยืนยันการติดเชื้อ เนื่องจากเชื้อในกลุ่ม NTM มักดื้อต่อยาที่ใช้รักษาวัณโรค ดังนั้นการวินิจฉัยแยกจากวัณโรคเพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่ถูกต้องและมีประสิทธิภาพจึงมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง

การติดเชื้อวัณโรคเทียมสามารถรักษาได้โดยใช้ยาปฏิชีวนะร่วมกัน 2-3 ชนิดเป็นระยะเวลาอย่างน้อย 6 เดือนขึ้นไป ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับดุลพินิจของแพทย์ที่ทำการรักษา ผู้ป่วยควรทานยาให้ครบเพื่อป้องกันการดื้อยาของเชื้อก่อโรค นอกจากนี้ในรายที่มีการติดเชื้อที่ผิวหนังและมีหนองที่แผลจะต้องมีการรักษาที่เหมาะสมเพิ่มเติมเช่น การดูดหรือเจาะหนองออกและทำความสะอาดแผลรวมถึงการใส่ยาฆ่าเชื้อที่บาดแผล 

การป้องกันและดูแลตนเอง

ปัจจุบันวัณโรคเทียมยังไม่มีวัคซีนป้องกันรวมถึงยังไม่มีชุดตรวจการติดเชื้อด้วยตนเอง (self-test) จำหน่ายในท้องตลาด ดังนั้นถ้ามีอาการหรือสงสัยว่าตนเองป่วยเป็นวัณโรคควรรีบพบแพทย์เพื่อเข้ารับการตรวจโดยเร็ว ณ โรงพยาบาลหรือสถานบริการสาธารณสุขใกล้บ้าน 

นอกจากนี้ประชาชนควรดูแลสุขภาพให้แข็งแรงอยู่เสมอ ใช้หน้ากากอนามัยเมื่ออยู่ในสถานที่แออัดและควรตรวจสุขภาพประจำปีอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง

Image by: Freepik