Denosumab เป็นยากลุ่ม monoclonal antibody ที่ออกฤทธิ์ยับยั้ง receptor activator of nuclear factor-kappa B ligand (RANKL) ที่มีบทบาทสำคัญในการกระตุ้นการสร้างและการทำงานของ osteoclast เมื่อ osteoclast ถูกยับยั้งจึงส่งผลให้ลดการสลายกระดูกและเพิ่มมวลกระดูกในผู้ป่วยโรคกระดูกพรุน (osteoporosis) นอกจากนี้ยังมีข้อมูลว่า RANKL อาจมีบทบาทต่อการเปลี่ยนแปลงของ subchondral bone และกระดูกอ่อนที่เกี่ยวข้องกับการเกิด osteoarthritis (OA) โดยเคยมีการศึกษา randomized controlled trial ในผู้ป่วย erosive hand OA ที่พบว่า denosumab อาจช่วยส่งเสริมการเปลี่ยนแปลงโครงสร้าง (remodeling) ของข้อและลดการเกิดรอยโรค อย่างไรก็ตามผลต่อการเกิด OA ในข้อเข่า (knee OA) และข้อสะโพก (hip OA) ยังไม่ชัดเจน รวมถึงยังไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับผลของยาที่เกิดขึ้นจริงต่อการเกิดข้อเสื่อมในผู้ป่วยโรคกระดูกพรุน
Hatano และคณะ ได้ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการใช้ denosumab และ oral bisphosphonates กับการเกิด OA ในผู้ป่วยโรคกระดูกพรุนอายุ ≥50 ปี ในประเทศญี่ปุ่น โดยใช้ข้อมูลจากการเบิกค่ารักษาพยาบาลในระบบประกันสุขภาพระหว่างปี 2015-2024 รวมผู้ป่วย 85,969 คน การศึกษานี้เป็นการศึกษาเชิงสังเกต (observational study) ที่เปรียบเทียบผู้ที่เริ่ม denosumab กับผู้ที่เริ่ม oral bisphosphonates และผู้ที่เปลี่ยนจาก oral bisphosphonates มาเป็น denosumab กับผู้ที่ใช้ oral bisphosphonates ต่อเนื่อง และติดตามการเกิด OA เป็นเวลา 3 ปี ผลการศึกษาพบว่าผู้ที่เริ่มใช้ denosumab มีโอกาสเกิด OA โดยรวมน้อยกว่าผู้ที่เริ่มใช้ oral bisphosphonates โดยพบการเกิด 10.1% เทียบกับ 11.9% ตามลำดับ (relative risk, RR 0.84, 95% CI 0.73-0.89) ทั้งนี้เมื่อวิเคราะห์แยกเป็น OA ชนิดต่าง ๆ พบว่าผู้ที่เริ่มใช้ denosumab มีโอกาสเกิด knee OA น้อยกว่าผู้ที่เริ่มใช้ oral bisphosphonates โดยพบการเกิด 7.9% เทียบกับ 9.5% ตามลำดับ (RR 0.84, 95% CI 0.71-0.90) เช่นเดียวกับ hip OA ซึ่งพบการเกิด 1.4% เทียบกับ 1.6% (RR 0.84, 95% CI 0.56-0.94) ขณะที่ hand OA ไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ สำหรับการเปรียบเทียบระหว่างผู้ที่เปลี่ยนจาก bisphosphonates มาเป็น denosumab กับผู้ที่ใช้ oral bisphosphonates ต่อเนื่อง ไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญระหว่างสองกลุ่ม อย่างไรก็ตามผลการศึกษานี้แสดงเพียงความสัมพันธ์ระหว่างการเริ่ม denosumab กับความเสี่ยง OA ที่ลดลง และยังไม่สามารถสรุปว่า denosumab สามารถป้องกัน OA ได้โดยตรง จึงจำเป็นต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อยืนยันผลดังกล่าว
เอกสารอ้างอิง
1. Hatano M, Kimura Y, Okada A, et al. Osteoarthritis risk associated with denosumab in adults with osteoporosis: A target trial emulation. JBMR. 2026: zjag113.
2. Denosumab (including biosimilars): Drug information. In: Post TW, editor. UpToDate [Internet]. Waltham: UpToDate Inc.; [cited 2026 Aug 10]. Available from:
https://www.uptodate.com/contents/denosumab-including-biosimilars-drug-information.
3. Wittoek R, Verbruggen G, Vanhaverbeke T, Colman R, Elewaut D. RANKL blockade for erosive hand osteoarthritis: a randomized placebo-controlled phase 2a trial. Nat Med. 2024 Mar; 30(3):829-836.
