Share this page

ในวันที่เจ้าของต้องพาสัตว์เลี้ยงไปผ่าตัด สิ่งหนึ่งที่สัตวแพทย์จะกำชับอย่างเข้มงวดที่สุดคือการงดน้ำและอาหาร อย่างน้อย 6-12 ชั่วโมง ซึ่งหลายท่านอาจรู้สึกสงสารเมื่อเห็นสัตว์เลี้ยงมาร้องขออาหารด้วยความหิว อย่างไรก็ตาม คำสั่งนี้ไม่ใช่เพียงกฎระเบียบทั่วไป แต่เป็นมาตรการความปลอดภัยที่ตัดสินความเป็นความตายของสัตว์เลี้ยงในระหว่างการวางยาสลบได้ (1,2) โดยในบทความนี้จะขอพาทุกท่านไปทำความเข้าใจถึงสาเหตุและความสำคัญของการงดน้ำและอาหารก่อนผ่าตัดกัน

ทำไมถึงต้องงดอาหารและน้ำก่อนการผ่าตัด

เหตุผลหลักที่ต้องงดอาหารและน้ำก่อนการผ่าตัดในสัตว์เลี้ยงคือการป้องกันภาวะสำลักเศษอาหารเข้าสู่ปอด (Pulmonary Aspiration) เพราะในขณะที่สัตว์มีสติสัมปชัญญะปกติ ร่างกายจะมีกลไกป้องกันตัวที่เรียกว่า “รีเฟล็กซ์การกลืนและการไอ” ซึ่งจะช่วยปิดกั้นไม่ให้เศษอาหารหรือของเหลวจากกระเพาะอาหารไหลย้อนกลับเข้าไปในหลอดลมและปอด (2,3)

แต่เมื่อสัตว์เลี้ยงได้รับยาสลบ กลไกของร่างกายจะมีการเปลี่ยนไปดังนี้

1. กล้ามเนื้อหูรูดคลายตัว: ยาสลบจะทำให้กล้ามเนื้อทั่วร่างกายคลายตัว รวมถึงหูรูดระหว่างหลอดอาหารและกระเพาะอาหาร ทำให้เศษอาหารที่ยังย่อยไม่หมดไหลย้อนกลับขึ้นมาได้ง่าย (Regurgitation)

2. กลไกรีเฟล็กซ์ป้องกันตัวหยุดทำงาน: ยาสลบจะไปกดรีเฟล็กซ์การกลืนและการไอ หากมีเศษอาหารหรือกรดในกระเพาะไหลย้อนออกมา สัตว์จะไม่สามารถไอออกมาได้ ทำให้สิ่งแปลกปลอมเหล่านี้ไหลลงสู่ปอดโดยตรง (3,4)

ถ้าไม่อดอาหารและน้ำก่อนผ่าตัดจะเกิดอะไรขึ้น

หากไม่อดน้ำและอาหารก่อนการผ่าตัด จำทให้สัตว์เลี้ยงมีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดการสำลักในขณะสลบ เมื่อเกิดการสำลัก กรดในกระเพาะอาหารที่มีความเป็นกรดสูงจะเข้าไปทำลายเนื้อเยื่อปอดอย่างรุนแรง ก่อให้เกิดโรคปอดอักเสบจากการสำลัก (Aspiration Pneumonia) ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่รักษายากมาก มีอัตราการเสียชีวิตสูง และหากรอดชีวิตมาได้ สัตว์เลี้ยงอาจจำเป็นต้องใช้เครื่องช่วยหายใจเป็นระยะเวลานาน (1,4)

ระยะเวลาที่เหมาะสม: อดนานแค่ไหนถึงจะพอ

ระยะเวลาในการงดน้ำและอาหารอาจแตกต่างกันไปตามช่วงอายุ สายพันธุ์ และดุลพินิจของสัตวแพทย์ แต่โดยมาตรฐานสากล (AAHA/AAFP Anesthesia Guidelines) มีคำแนะนำดังนี้: (2,5)

1. อาหาร: โดยทั่วไปแนะนำให้งดอาหารอย่างน้อย 6-12 ชั่วโมง ก่อนการวางยาสลบ เพื่อให้มั่นใจว่ากระเพาะอาหารว่างเปล่าที่สุด แต่ทั้งนี้ก็ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขสุขภาพของสัตว์เลี้ยงในแต่ละตัวและตามแต่ที่สัตวแพทย์เห็นสมควรด้วย

2. น้ำ: สำหรับน้ำดื่มสะอาด สามารถให้กินได้จนถึง 2-4 ชั่วโมง หรืออาจให้สัตว์เลี้ยงดื่มน้ำจนถึงก่อนการเริ่มวางยาสลบได้ (2,6) (เพื่อลดความเสี่ยงของภาวะขาดน้ำและความดันโลหิตต่ำขณะสลบ (2)แต่หากเป็นกลุ่มเสี่ยงหรือเคยมีประวัติการสำลักระหว่างการวางยาสลบมาก่อนให้งดน้ำอย่างน้อย 6-12 ชั่วโมง (6) หรือตามแต่สัตวแพทย์เห็นสมควร

กรณีพิเศษ: สำหรับกรณีของลูกสัตว์ หรือสัตว์เลี้ยงสายพันธุ์ที่มีขนาดเล็กมาก เช่น สายพันธุ์ที่มีน้ำหนักน้อยกว่า 2 กิโลกรัม อาจต้องอดอาหารในระยะเวลาที่สั้นกว่า (ประมาณ 1-2 ชั่วโมง) (6) เพื่อป้องกันภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ (Hypoglycemia) (1,5) แต่ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสัตวแพทย์เห็นว่าเหมาะสมเช่นกัน

แนวทางการเตรียมตัวที่ถูกต้องก่อนผ่าตัด

นอกจากการงดน้ำและอาหารแล้ว เจ้าของสามารถช่วยเพิ่มความปลอดภัยให้สัตว์เลี้ยงได้ด้วยวิธีดังนี้: (2,3)

1. แจ้งข้อมูลสุขภาพตามจริง: สัตว์เลี้ยงมีโรคประจำตัวไหม เคยแพ้ยาหรือไม่ หรือเผลอแอบไปกินอะไรมาในช่วงที่สั่งให้อดอาหารหรือไม่ หากพบว่าสัตว์แอบกินเข้าไป ต้องแจ้งสัตวแพทย์ทันทีเพื่อเลื่อนการผ่าตัดออกไปเพื่อความปลอดภัย

2. การตรวจเลือดก่อนผ่าตัด (Pre-anesthetic Blood Work):เพื่อประเมินความพร้อมของตับและไต ซึ่งเป็นอวัยวะหลักในการขับยาสลบออกจากร่างกาย

3. ให้สัตว์อยู่ในที่สงบ: พยายามทำให้สัตว์เลี้ยงเครียดน้อยที่สุดก่อนถึงมือหมอ เพราะความเครียดส่งผลต่อระบบไหลเวียนโลหิตและระดับฮอร์โมนในร่างกาย (5)

การอดน้ำและอาหารอาจดูเป็นเรื่องเล็กน้อยที่สร้างความลำบากใจให้กับเจ้าของ แต่โปรดจำไว้ว่า **"ความหิวเพียงชั่วคราว แลกกับความปลอดภัยสูงสุดในชีวิตของพวกเขา"** คือสิ่งที่คุ้มค่าที่สุดในฐานะคนรักสัตว์ (1)

Photo by: Gemini