หน่วยคลังข้อมูลยา
คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

ล้างจมูกติดต่อกันทุกวันเป็นอันตรายหรือไม่

โดย นศภ.กิตติศักดิ์ งิ้วลาย ภายใต้คำแนะนำของ รศ.ดร.ภก.จิรพงศ์ สุขสิริวรพงศ์ เผยแพร่ตั้งแต่ 5 พฤษภาคม พ.ศ.2564 -- 7,043 views
 

ปัญหาสถานการณ์ฝุ่นละอองและมลภาวะอากาศในปัจจุบันก่อให้เกิดโรคภูมิแพ้อากาศหรือทำให้ผู้ป่วยโรคในระบบทางเดินหายใจมีอาการกำเริบ ทำให้หลายคนเริ่มสนใจการดูแลตัวเองด้วยการล้างจมูกเพื่อชะล้างสิ่งสกปรกหรือสารก่อภูมิแพ้ในโพรงจมูกออกด้วยน้ำเกลือ แม้ว่าการล้างจมูกจะทำได้ง่ายด้วยตัวเองที่บ้าน แต่การล้างจมูกมีประโยชน์และโทษอย่างไร สามารถล้างบ่อย ๆ ทุกวันได้หรือไม่ จะเป็นอันตรายไหม บทความด้านล่างมีคำตอบ

ข้อดีของการล้างจมูก

การล้างจมูกช่วยชำระสิ่งสกปรก มลพิษหรือสารก่อภูมิแพ้ที่อยู่ในโพรงจมูก โดยเฉพาะสิ่งแปลกปลอมที่รวมตัวเป็นน้ำมูกข้นเหนียวที่ไม่สามารถระบายออกได้เอง ทำให้อาการคัดจมูก ภูมิแพ้ น้ำมูกไหล คันจมูก หรือจาม ดีขึ้น1 นอกจากนี้ยังช่วยลดปัจจัยกระตุ้นและความรุนแรงของโรค2 เช่น ลดจำนวนเชื้อโรคที่อยู่ในจมูกหรือโพรงไซนัสซึ่งช่วยลดความรุนแรงของโรคทางจมูก ลดหรือระบายหนองจากโพรงไซนัสซึ่งทำให้กลุ่มผู้ป่วยไซนัสอักเสบมีอาการดีขึ้น ทั้งยังช่วยทำให้เยื่อบุจมูกมีความชุ่มชื้น บรรเทาการระคายเคืองและลดการอักเสบภายในโพรงจมูก และการล้างจมูกก่อนใช้ยาพ่นทางจมูกหรือยาหยอดจมูกยังทำให้ยาสัมผัสกับเยื่อบุโพรงจมูกได้ดี เพิ่มประสิทธิภาพของการใช้ยามากขึ้น

ควรเริ่มล้างจมูกเมื่อใด

เริ่มล้างจมูกได้เมื่อมีอาการคัดจมูก มีน้ำมูกข้นเหนียว เริ่มมีอาการของไซนัสอักเสบ (เช่น มีเสมหะในลำคอหรือรู้สึกมีกลิ่นเหม็นภายในจมูก) หายใจเอาฝุ่นควัน หรือสูดดมมลพิษหรือสารก่อภูมิแพ้เข้าไป หรือผู้ที่ต้องใช้ยาพ่นหรือยาหยอดจมูก ก็สามารถล้างจมูกก่อนใช้ยาดังกล่าวได้2

ใครบ้างที่สามารถล้างจมูก

การล้างจมูกสามารถทำได้ในกลุ่มบุคคลทั่วไปและกลุ่มผู้ป่วยที่มีโรคทางจมูกและระบบทางเดินหายใจ โดยในกลุ่มบุคคลทั่วไปที่มีสุขภาพดีและอยากทำความสะอาดบริเวณโพรงจมูกก็สามารถล้างจมูกได้เมื่อมีอายุตั้งแต่ 2 ปีขึ้นไป เนื่องจากเป็นวัยที่ผู้ปกครองสามารถควบคุมการใช้อุปกรณ์ล้างจมูกกับเด็กได้3,4 ส่วนผู้ป่วยที่มีโรคทางจมูกและระบบทางเดินหายใจ เช่น โรคจมูกอักเสบจากการติดเชื้อไวรัส (ไข้หวัด) โรคเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ โรคโพรงไซนัสอักเสบ โรคริดสีดวงจมูก รวมไปถึงกลุ่มผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดหรือฉายแสงบริเวณจมูกหรือไซนัส มักได้รับคำแนะนำให้ล้างจมูกเพื่อช่วยบรรเทาอาการและลดอาการกำเริบของโรค รวมไปถึงกลุ่มผู้ป่วยที่มีการใช้ยาพ่นจมูกหรือยาหยอดจมูก มักได้รับคำแนะนำให้ล้างจมูกก่อนพ่นหรือหยอดยาเพื่อให้ยาออกฤทธิ์ได้ดีขึ้น2 อย่างไรก็ตามไม่แนะนำการล้างจมูกในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติทางระบบประสาทหรือการเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อเนื่องจากอาจเกิดการสำลักได้4,5

คำแนะนำในการล้างจมูก

หากล้างจมูกอย่างถูกวิธีและใช้อุปกรณ์ที่เหมาะสมจะทำให้เกิดประสิทธิภาพในการล้างจมูกเพิ่มขึ้น โดยทั่วไปแนะนำให้ล้างจมูกวันละ 2 ครั้ง ตอนเช้าและก่อนนอน หรือมากกว่านั้นกรณีที่มีอาการทางจมูก เช่น มีน้ำมูกมาก คัดจมูก หรือช่วงเวลาก่อนใช้ยาพ่นหรือยาหยอดจมูก6 ควรเลือกสารละลายสำหรับล้างจมูกให้เหมาะสม ซึ่งแนะนำให้ใช้ น้ำเกลือปราศจากเชื้อความเข้มข้น 0.9% ของเกลือโซเดียมคลอไรด์ เนื่องจากเป็นความเข้มข้นของเกลือที่ไม่ก่อให้เกิดการระคายเคืองบริเวณเยื่อบุโพรงจมูก7 ปัจจุบันมีผลิตภัณฑ์น้ำเกลือสำหรับล้างจมูกชนิดปราศจากเชื้อสำเร็จรูปจำหน่ายหลายชนิด สามารถใช้ได้อย่างปลอดภัย และไม่มีส่วนผสมของสารอื่นในตำรับ เช่น สารแต่งสีแต่งกลิ่น หรือวัตถุกันเสีย เนื่องจากสารดังกล่าวอาจทำให้ระคายเคืองเยื่อบุโพรงจมูกได้8

การล้างจมูกมีผลข้างเคียงหรือเป็นอันตรายหรือไม่

พบผลข้างเคียงในผู้ป่วยที่ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือค่อนข้างน้อย ผลข้างเคียงที่อาจพบ ได้แก่ แสบเยื่อบุโพรงจมูก หูอื้อ และเลือดกำเดาไหล (ซึ่งพบได้น้อย) ยังไม่มีการรายงานอาการข้างเคียงรุนแรงจากการล้างจมูก5 อาการข้างเคียงเหล่านี้เกิดขึ้นได้น้อยลงหากเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีความเข้มข้นของน้ำเกลือที่เหมาะสมและล้างจมูกด้วยเทคนิคและขั้นตอนที่ถูกต้อง หากล้างจมูกด้วยเทคนิคที่ไม่ถูกต้องอาจเกิดอันตรายอื่น ๆ ได้ เช่น สำลัก หรือหากมีการสั่งน้ำมูกแรง ๆ อาจทำให้เยื่อแก้วหูบาดเจ็บได้ สำหรับการใช้ผลิตภัณฑ์ล้างจมูกไม่เหมาะสม เช่น ใช้น้ำประปาล้างจมูก อาจพบเชื้อแบคทีเรียหรือโปรโตซัวในน้ำ และพัฒนาเกิดเป็นโรคติดเชื้อรุนแรงได้4

การล้างจมูกติดต่อกันเป็นประจำเป็นอันตรายหรือไม่

ถึงแม้การล้างจมูกจะมีผลข้างเคียงน้อยและพบได้ไม่บ่อยหากทำอย่างถูกวิธีและใช้อุปกรณ์ที่เหมาะสม แต่ข้อมูลการศึกษาในปัจจุบันและความคิดเห็นของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่ยังไม่แนะนำให้ล้างจมูกติดต่อกันทุกวันเป็นระยะเวลานาน9 เนื่องจากมีการศึกษาบ่งชี้ว่าการล้างจมูกด้วยน้ำเกลือติดต่อกันทุกวันในผู้ที่มีโรคโพรงจมูกไซนัสอักเสบเป็นระยะเวลานานกว่า 12 เดือน ทำให้การเกิดโรคโพรงจมูกไซนัสอักเสบซ้ำเพิ่มขึ้นถึง 60% ซึ่งคาดว่าเกิดจากการล้างจมูกด้วยน้ำเกลือเป็นเวลานานอาจรบกวนหรือลดระบบป้องกันทางภูมิคุ้มกันที่สะสมในน้ำมูกหรือเมือกที่ปกป้องโพรงจมูก เนื่องจากน้ำมูกในโพรงจมูกเป็นด่านแรกในการปกป้องและดักจับเชื้อโรคของระบบทางเดินหายใจ อย่างไรก็ตามการล้างจมูกในช่วงเวลาสั้น ๆ สามารถทำได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่มีอาการทางจมูก เช่น น้ำมูกมาก น้ำมูกข้นเหนียว หรือคัดจมูก ซึ่งน้ำมูกเหล่านี้เป็นน้ำมูกที่มีที่มาจากโรคหรือมลภาวะทางอากาศ รวมทั้งเป็นน้ำมูกส่วนเกินที่สามารถชะล้างติดต่อกันทุกวันจนอาการหายเป็นปกติได้ หรือล้างจมูกติดต่อกันประมาณ 7-10 วัน9-11 อย่างไรก็ตามยังคงต้องศึกษาถึงประโยชน์และโทษจากการล้างจมูกติดต่อกันในระยะยาวเพิ่มเติม

เอกสารอ้างอิง

  1. King D, Mitchell B, Williams CP, Spurling GK. Saline nasal irrigation for acute upper respiratory tract infections. Cochrane Database Syst Rev. 2015;(4):CD006821.
  2. ราชวิทยาลัย โสต ศอ นาสิกแพทย์ แห่งประเทศไทย. คลายข้อสงสัย…เรื่องการล้างจมูก Siriraj Hospital [อินเตอร์เน็ต] [เข้าถึงเมื่อ 1 มกราคม 2564]. เข้าถึงได้จาก: https://www.si.mahidol.ac.th/siriraj_online/thai_version/Health_detail.asp?id=1254
  3. Marie CL, et.al. Nasal hygiene. [Internet]. 2018 [cited 7 January 2021]. Available from: https://www.chusj.org/getmedia/4288da42-4e62-43c9-8500-c300b1eebc2a/depliant_F-886-A_hygiene-nasale.pdf.aspx?ext=.pdf
  4. U.S. Food and Drug Administration. Is rinsing your sinuses with Neti Pots safe? [Internet]. 2021 [cited 14 January 2021]. Available from: https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/rinsing-your-sinuses-neti-pots-safe
  5. Rabago D, Zgierska A. Saline nasal irrigation for upper respiratory conditions. Am Fam Physician. 2009;80(10):1117-9.
  6. Rabago D, Zgierska A. Saline nasal irrigation for sinus problems. Am Fam Physician. 2009;80(10):1121-1122.
  7. Principi N, Esposito S. Nasal Irrigation: An Imprecisely Defined Medical Procedure. Int J Environ Res Public Health. 2017;14(5):516.
  8. Mary Lougee. What is saline solution?. Sciencing. [internet]. 2018 [cited 15 January 2021]. Available from: https://sciencing.com/what-is-saline-solution-13712150.html
  9. Deborah Brauser. Daily nasal saline irrigation not recommended for long-term use. Medscape. [internet]. 2009 [cited 15 January 2021]. Available from: https://www.medscape.com/viewarticle/712146#vp_1
  10. Nsouli TM. Long-term use of nasal saline irrigation: harmful or helpful. Ann Allergy Asthma Immunol. 2009;103(5 Suppl 3):A27-8.
  11. Kristina Fi, Staff W. Frequent nose irrigation may lead to more sinus infection. Medpagetoday.org. [internet] 2009 [cited 15 January 2021]. Available from: https://www.medpagetoday.org/meetingcoverage/acaai/16870?vpass=1

 
ข่าวยาล่าสุด
    ดูข่าวยาทั้งหมด


หน่วยคลังข้อมูลยา

447 ถ.ศรีอยุธยา แขวงทุ่งพญาไท เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
 
ออกแบบและพัฒนาโดย งานเทคโนโลยีสารสนเทศฯ คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล
Copyright © 2013-2020