Share this page

ข้อสงสัยของทุกบ้านที่มีเด็กเล็ก คือ เมื่อเด็กป่วยและได้รับ “ยาน้ำเด็ก” มารับประทานจนอาการดีขึ้นแล้ว แต่มักมียาเหลือในขวดอยู่เสมอ ผู้ปกครองหลายท่านอาจสงสัยว่า ยาน้ำที่เหลือเหล่านี้สามารถเก็บไว้ใช้ในครั้งต่อไปได้หรือไม่ และเก็บได้นานแค่ไหนหลังจากเปิดขวดแล้ว เพื่อความปลอดภัยของเด็กเล็กในบ้าน วันนี้ผมมีเกร็ดความรู้เรื่อง 'ยาน้ำเด็ก' หลังเปิดขวดแล้วเก็บได้นานแค่ไหน มาฝากทุกท่านครับ เพื่อให้สามารถนำไปปรับใช้และจัดการกับตู้ยาที่บ้านได้อย่างถูกต้องทั้งในแง่ประสิทธิภาพและความปลอดภัยจากการใช้ยาครับ

วันหมดอายุข้างขวดยา VS วันหมดอายุหลังเปิดใช้

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่า วันหมดอายุ (expired date หรือ EXP) ที่พิมพ์อยู่บนฉลากข้างขวดหรือบนกล่องยาน้ำ หมายถึงวันหมดอายุของยาที่ยังไม่ได้เปิดขวดเท่านั้น ถ้าหากมีการเปิดขวดแล้ว อายุของยาจะสั้นลงเนื่องจากยาได้สัมผัสกับอากาศและความชื้น โดยยาน้ำแต่ละประเภท มีอายุการเก็บรักษาแตกต่างกันไปตามประเภทของยาน้ำ 

1. ยาน้ำแขวนตะกอน (suspension) รูปแบบผงแห้ง (dry powder) มักเป็นยาปฏิชีวนะที่เภสัชกรจะแนะนำให้เติมน้ำลงในขวดที่มีผงยาและเขย่าก่อนรับประทานยา โดยทั่วไปยาน้ำประเภทนี้ หากเก็บในอุณหภูมิห้อง จะอยู่ได้ประมาณ 7 วัน หลังจากผสมน้ำ หรือหากเก็บในตู้เย็น (ช่องธรรมดา) จะอยู่ได้ประมาณ 14 วัน หลังจากผสมน้ำ อย่างไรก็ตาม ยาปฏิชีวนะเป็นยาที่ต้องรับประทานให้หมดตามแพทย์สั่ง เพื่อป้องกันการเกิดเชื้อดื้อยา หากทานครบตามแพทย์สั่งแล้วยังมียาเหลือ แนะนำให้ทิ้ง ไม่ควรเก็บไว้ใช้ครั้งต่อไปครับ
2. ยาน้ำใส (solution) และยาน้ำเชื่อม (syrup) เช่น ยาลดไข้ ยาแก้ไอ ยาลดน้ำมูก หรือยาแก้แพ้ ซึ่งเป็นยาน้ำที่มีการเตรียมสำเร็จรูปมาแล้ว โดยทั่วไปหลังเปิดขวดแล้ว จะสามารถเก็บไว้ใช้งานได้ประมาณ 1 เดือน และควรเก็บในอุณหภูมิห้อง โดยเฉพาะยาน้ำเชื่อม เนื่องจากอาจทำให้ยาน้ำตกผลึกได้

วิธีการเก็บรักษายาน้ำเด็ก

1. เขียนวันที่เปิดขวดติดไว้เสมอ โดยให้ใช้ปากกาเขียนวันที่เปิดขวดแปะไว้ที่ฉลากยา เพื่อเตือนความจำ
2. รักษาความสะอาดของอุปกรณ์ตวงยา เช่น หลอดดูดยา ช้อนตวงยา ถ้วยตวงยา โดยควรล้างทำความสะอาดและผึ่งให้แห้งสนิททุกครั้งก่อนนำมาใช้ ไม่ควรใช้อุปกรณ์ตวงยาที่เปื้อนน้ำลายจุ่มลงไปในขวดยาโดยตรง เพราะจะทำให้ยาเสื่อมสภาพได้
3. ยาน้ำส่วนใหญ่ควรเก็บในอุณหภูมิห้องที่เย็นและแห้ง พ้นจากแสงแดด ไม่จำเป็นต้องแช่ตู้เย็น (ยกเว้นยาปฏิชีวนะที่ระบุไว้ชัดเจนว่าต้องแช่เย็น) เพราะการแช่ตู้เย็นอาจทำให้ยาน้ำเชื่อมบางชนิดตกผลึกได้
4. เช็ดปากขวดก่อนปิดฝา โดยใช้คอตตอนบัดหรือกระดาษทิชชู่สะอาดเช็ดคราบยาที่เลอะบริเวณปากขวดก่อนปิดฝาให้สนิท เพื่อป้องกันมดและแมลง
5. สังเกตลักษณะทางกายภาพของยาน้ำที่เสื่อมสภาพแล้ว เช่น ยามีสีคล้ำขึ้น มีกลิ่นเหม็นเปรี้ยว กลิ่นหืน มีฟองแก๊สในขวดยา ยาน้ำแขวนตะกอนเขย่าแล้วตะกอนยังจับตัวเป็นก้อนแข็งติดก้นขวด มีเชื้อจุลินทรีย์เกิดขึ้น หากยาน้ำมีลักษณะดังนี้ แนะนำให้ทิ้ง

การให้เด็กทานยาน้ำที่เสื่อมสภาพ นอกจากยาจะไม่มีประสิทธิภาพ ทำให้รักษาอาการป่วยไม่หายแล้ว ยังอาจทำให้เกิดผลอันตรายต่อระบบทางเดินอาหารของเด็กได้ ดังนั้น บทความนี้จะช่วยให้ทุกท่านได้ทราบและเห็นความสำคัญของอายุการใช้งานของยาน้ำเด็กครับ