Share this page

เสมหะเป็นสารคัดหลั่งที่ถูกสร้างขึ้นในระบบทางเดินหายใจ ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการทำให้เยื่อบุหลอดลมในระบบทางเดินหายใจชุ่มชื้นและป้องกันไม่ให้ฝุ่นละออง แบคทีเรียหรือสิ่งแปลกปลอมตกลงไปยังปอด โดยทั่วไปแล้วเสมหะจะมีลักษณะเป็นเมือกใส ไม่หนืดหรือเหนียว อย่างไรก็ตามอาจพบเสมหะที่มีลักษณะอื่นได้ โดยมากมักสัมพันธ์กับการเกิดโรคในระบบทางเดินหายใจ ดังนั้นการตรวจเสมหะทางห้องปฏิบัติการจึงช่วยวินิจฉัยความผิดปกติที่เกิดขึ้นในระบบทางเดินหายใจโดยเฉพาะอย่างยิ่งการเกิดโรคในปอดและถุงลมปอดได้เช่น ปอดบวม หลอดลมอักเสบ หลอดลมฝอยอักเสบและวัณโรค 

ในบทความนี้จะกล่าวถึงความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการตรวจเสมหะทางห้องปฏิบัติการได้แก่ การเก็บตัวอย่างเพื่อส่งตรวจ วิธีตรวจทางห้องปฏิบัติการและประโยชน์ของการตรวจเสมหะทางห้องปฏิบัติการเพื่อเป็นข้อมูลสำหรับประชาชนและผู้สนใจต่อไป

การเก็บเสมหะเพื่อส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ

โดยทั่วไปผู้ป่วยสามารถดำเนินการได้ด้วยตนเองและแนะนำให้เก็บเสมหะในตอนเช้าหลังตื่นนอน ซึ่งมีข้อแนะนำดังนี้

1. ควรบ้วนปากด้วยน้ำเปล่า (ไม่ควรใช้น้ำยาบ้วนปาก) ให้สะอาด 2-3 ครั้งก่อนการเก็บเสมหะ 

2. พยายามไอหรือขากเพื่อให้ได้เสมหะจากส่วนลึกในลำคอ

 3. บ้วนเสมหะใส่ภาชนะที่สะอาดและปราศจากเชื้อที่เจ้าหน้าที่เตรียมให้ โดยเก็บปริมาณ 1-3 มิลลิลิตร และหลีกเลี่ยงการเก็บในส่วนที่เป็นน้ำลาย

4. ควรนำส่งห้องปฏิบัติการทันที หากไม่สามารถส่งได้ควรแช่ที่ตู้เย็นช่องธรรมดาและรีบนำส่งห้องปฏิบัติการในวันถัดไป

การตรวจเสมหะทางห้องปฏิบัติการ

1. การดูลักษณะภายนอกของเสมหะด้วยตาเปล่า เป็นการดูลักษณะหรือความผิดปกติของเสมหะที่เก็บมารวมถึงประเมินคุณภาพของเสมหะว่าเหมาะสมในการตรวจวิเคราะห์หรือไม่ ในกรณีที่มีน้ำลายเจือปนมาจำนวนมาก ผู้ป่วยอาจต้องเก็บตัวอย่างเสมหะใหม่เพื่อส่งตรวจอีกครั้งหนึ่ง เสมหะปกติจะมีลักษณะใส ไม่มีกลิ่นเหม็น     ไม่เหนียวข้น ในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติหรือติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจอาจพบเสมหะที่มีลักษณะผิดปกติไปเช่น    มีสีสนิมเหล็กหรือน้ำตาลแดง สีชมพู  สีเขียวหรือเหลือง รวมถึงอาจพบมูก หนอง หรือเลือดเจือปนและมีกลิ่นเหม็น

2. การย้อมสีเสมหะ เพื่อดูเซลล์หรือสิ่งแปลกปลอมต่าง ๆ ที่พบในเสมหะรวมทั้งตรวจหาเชื้อจุลชีพก่อโรคที่อาจพบในระบบทางเดินหายใจได้เช่น เชื้อแบคทีเรียและเชื้อรา

3. การเพาะเชื้อจากเสมหะ เพื่อตรวจหาและจำแนกชนิดเชื้อจุลชีพก่อโรคที่ทำให้เกิดการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการติดเชื้อแบคทีเรียและเชื้อรา ซึ่งผลการเพาะเชื้อที่ได้จะช่วยสนับสนุนการวินิจฉัยของแพทย์และการเลือกใช้ยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อที่ถูกต้องและเหมาะสมในผู้ป่วยต่อไป

ประโยชน์ของการตรวจเสมหะ

1. ประเมินความผิดปกติของระบบทางเดินหายใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในระบบทางเดินหายใจส่วนล่างได้แก่ ปอด ถุงลมและหลอดลมปอด

2. ตรวจหาเชื้อก่อโรคในระบบทางเดินหายใจส่วนล่าง เช่น การติดเชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อราที่ปอด         วัณโรคปอด

3. ใช้ติดตามการรักษาโรคหรือความผิดปกติในระบบทางเดินหายใจส่วนล่าง

Photo by: Freepik