แพ้ไอบูโพเฟ่นกินนาพรอกเซ่นได้ไหม และแพ้แอมบอกซอลกินบรอมเฮกซินได้ไหม

คำตอบ

ไอบูโพรเฟน (ibuprofen) และนาพรอกเซน (naproxen) จัดอยู่ในกลุ่มยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (non-steroidal anti-inflammatory drugs; NSAIDs) และอยู่ในกลุ่มย่อยที่มีโครงสร้างทางเคมีใกล้เคียงกัน คือ propionic acid derivatives การแพ้ยากลุ่มนี้สามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ 1) การแพ้ยาจริง (true allergy) เป็นกลไกที่สัมพันธ์กับการสร้างภูมิคุ้มกันเพื่อตอบสนองต่อยา หากแพ้ ibuprofen แล้วได้รับ naproxen ที่มีโครงสร้างทางเคมีใกล้เคียงกัน ก็สามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันซึ่งเหนี่ยวนำให้เกิดการแพ้ยาซ้ำได้ ทั้งนี้ยังมี ketoprofen และ loxoprofen ที่มีโครงสร้างทางเคมีอยู่ในกลุ่ม propionic acid derivatives เช่นเดียวกัน โดยการแพ้ยาแบบ true allergy มักไม่เกิดกับยาที่มีโครงสร้างทางเคมีที่แตกต่างกัน เช่น diclofenac หรือ mefenamic acid เป็นต้น 2) การแพ้ยาเทียม (pseudoallergy) เป็นการแพ้ยาที่ไม่ได้เกิดจากการกระตุ้นภูมิคุ้มกันของร่างกาย แต่เกิดจากกลไกการออกฤทธิ์ของยาเองซึ่งยับยั้งเอนไซม์ cyclooxygenase 1 (COX-1) ทำให้เกิดการหลั่ง histamine และ leukotrienes ซึ่งเป็นสารที่ก่อให้เกิดปฏิกิริยาแพ้ได้ จึงทำให้ยากลุ่ม NSAIDs ที่มีความสามารถในการยับยั้งเอนไซม์ COX-1 (รวมถึง ibuprofen และ naproxen) สามารถทำให้เกิดการแพ้แบบ pseudoallergy ได้แม้ว่าจะมีโครงสร้างทางเคมีต่างกัน [1] ดังนั้นในกรณีไม่ทราบว่าแพ้ ibuprofen ในรูปแบบใดและอาการแพ้ที่เกิดมีความรุนแรง แนะนำให้หลีกเลี่ยงการใช้ยากลุ่ม NSAIDs ที่มีความสามารถในการยับยั้งเอนไซม์ COX-1 รวมถึง naproxen ด้วย หากจำเป็นต้องใช้ยาบรรเทาอาการปวดหรือลดไข้ แนะนำให้ใช้ paracetamol ซึ่งเป็นยาคนละกลุ่มกับ NSAIDs ก่อน เพื่อป้องกันการแพ้ยาซ้ำ

แอมบรอกซอล (ambroxol) และบรอมเฮกซีน (bromhexine) เป็นยาละลายเสมหะ โดย bromhexine จะผ่านกระบวนการเปลี่ยนแปลงสภาพยาในร่างกาย (metabolism) ได้เป็น ambroxol องค์กรกำกับดูแลด้านยาแห่งสหภาพยุโรปจึงระบุว่าผู้ป่วยที่มีประวัติแพ้ ambroxol มีความเสี่ยงที่จะเกิดปฏิกิริยาแพ้ยาเมื่อใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนประกอบของ bromhexine เช่นกัน [2] ดังนั้น เมื่อมีประวัติแพ้ ambroxol ควรหลีกเลี่ยงการใช้ bromhexine และแนะนำการใช้ยาละลายเสมหะชนิดอื่น ๆ เช่น carbocysteine, acetylcysteine เป็นต้น

Reference:
นทพร ชัยพิชิต. การแพ้ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (Hypersensitivity reactions to non-steroidal antiinflammatory drugs: NSAIDs) [อินเทอร์เน็ต]. พะเยา: คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา; 2564 [สืบค้น 16 กันยายน 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://ccpe.pharmacycouncil.org/index.php?option=article_detail&subpage=article_detail&id=10172.
European Medicines Agency. Ambroxol and bromhexine-containing medicinal products: annex II - scientific conclusions and grounds for the variation to the terms of the marketing authorisations (referral under Article 31 of Directive 2001/83/EC) [Internet]. London: European Medicines Agency; 2015 [cited 2026 Sep 16]. Report No.: EMEA/H/A-31/1397. Available from: https://www.ema.europa.eu/en/documents/referral/ambroxol-and-bromhexine-article-31-referral-annex-ii_en.pdf

Keywords:
ibuprofen, naproxen, ambroxol, bromhexine, แพ้ยา