|
|
|
แนวทางการดูแลรักษาผู้สัมผัสโรคพิษสุนัขบ้าของสถานเสาวภา สภากาชาดไทย พ.ศ. 2561 แนะนำการให้วัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าภายหลังการสัมผัสโรค (post-exposure rabies prophylaxis, PEP) แบบฉีดเข้ากล้ามเนื้อ (intramuscular regimen, IM) ตามสูตร Essen โดยฉีดวัคซีน 1 เข็ม บริเวณกล้ามเนื้อต้นแขน (deltoid) ในวันที่ 0, 3, 7, 14 และ 28 ทั้งนี้ ควรได้รับวัคซีนตามวันนัด เพื่อให้การป้องกันโรคมีประสิทธิภาพสูงสุด
หากได้รับวัคซีนเข็มที่ 5 ก่อนกำหนด 1 วัน (เช่น ได้รับในวันที่ 27 แทนวันที่ 28) โดยได้รับวัคซีนเข็มที่ 1–4 ครบตามกำหนดแล้ว โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องเริ่มฉีดวัคซีนใหม่หรือฉีดวัคซีนเข็มดังกล่าวซ้ำ เนื่องจากตามหลักเกณฑ์ของ Centers for Disease Control and Prevention (CDC) การได้รับวัคซีนทั่วไปที่ไม่ใช่วัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า ก่อนช่วงเวลาขั้นต่ำไม่เกิน 4 วัน (grace period) ถือว่าเป็นการได้รับวัคซีนที่มีผลใช้ได้ (valid dose) และไม่จำเป็นต้องให้วัคซีนซ้ำ รวมทั้งข้อมูลการศึกษาทางภูมิคุ้มกัน พบว่าหลังเริ่มได้รับวัคซีนพิษสุนัขบ้า ร่างกายจะเริ่มสร้าง rabies virus-neutralizing antibody ซึ่งสามารถตรวจพบได้ภายในประมาณ 7–10 วัน และผู้ป่วยส่วนใหญ่จะมีระดับภูมิคุ้มกันที่เพียงพอตามเกณฑ์ภายในประมาณ 14 วัน ส่วนวัคซีนเข็มวันที่ 28 มีบทบาทเป็น booster dose เพื่อเสริมและคงอยู่ของการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันในระยะยาว ดังนั้น การได้รับวัคซีนเข็มที่ 5 ก่อนกำหนดเพียง 1 วัน ไม่มีผลกระทบต่อประสิทธิภาพของการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันอย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ตาม ในผู้ป่วยที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ป่วยปลูกถ่ายอวัยวะ หรือ ผู้ติดเชื้อเอชไอวีที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ควรติดตามการรักษาตามดุลยพินิจของแพทย์และอาจพิจารณาตรวจระดับ rabies virus-neutralizing antibody หลังได้รับวัคซีนครบตามแนวทางที่เกี่ยวข้อง
Reference:
1. สุดา พันธุ์รินทร์, ฐานเพชร ตัณฑวิเชียร. แนวทางการดูแลรักษาผู้สัมผัสโรคพิษสุนัขบ้า สถานเสาวภา สภากาชาดไทย พ.ศ. 2561 และคำถามที่พบบ่อย. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: สถานเสาวภา สภากาชาดไทย; 2561.
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Timing and spacing of immunobiologics [Internet]. Atlanta (GA): CDC; 2024 [cited 2026 Jul 9]. Available from: https://www.cdc.gov/vaccines/hcp/imz-best-practices/timing-spacing-immunobiologics.html
3. World Health Organization (WHO). Rabies vaccines: WHO position paper – April 2018. Wkly Epidemiol Rec. 2018;93(16):201–220.
Keywords:
วัคซีนพิษสุนัขบ้า, rabies vaccine, post-exposure prophylaxis, PEP
|
|
