Share this page

กรดไฮยาลูโรนิก (Hyaluronic acid) เป็นสารไกลโคสะมิโนไกลแคน (glycoaminoglycans, GAGs) ที่พบตามธรรมชาติอยู่ใน extracellular matrix มีโครงสร้างเป็นพอลิแซ็กคาไรด์สายยาวพบมากในร่างกายมนุษย์และสัตว์ โดยเฉพาะในผิวหนัง ข้อกระดูก น้ำหล่อเลี้ยงตา และสายสะดือ กรดไฮยาลูโรนิกมีคุณสมบัติเด่นด้านการอุ้มน้ำ ทำหน้าที่เหมือนฟองน้ำชีวภาพ สามารถกักเก็บน้ำได้มากถึง 1,000 เท่าของน้ำหนักตัว จึงช่วยคงความชุ่มชื้นให้ผิวหนัง เป็นสารที่มีความหนืดและความยืดหยุ่นสูง มีความเข้ากันได้ทางชีวภาพกับร่างกายและมีการย่อยสลายได้ง่าย จึงมีความปลอดภัยสูง ด้วยเหตุนี้กรดไฮยาลูโรนิกจึงถูกนำมาใช้อย่างกว้างขวางทั้งในด้านการชะลอวัย เวชสำอาง และการซ่อมแซมบาดแผล 

ประเภทของกรดไฮยาลูโรนิก

กรดไฮยาลูโรนิกที่ใช้ในปัจจุบันสามารถสกัดมาได้จากสัตว์หรือจุลินทรีย์ โดยพบว่ากรดไฮยาลูโรนิกที่ได้จากจุลินทรีย์จะมีความบริสุทธิ์สูงกว่า กรดไฮยาลูโรนิกอาจแบ่งออกเป็น 2 ชนิดตามน้ำหนักโมเลกุล คือ 

(1) High molecular weight hyaluronic acid (HMW-HA) น้ำหนักโมเลกุล >1,000 kDa มีฤทธิ์ในการต้านการอักเสบ โดยป้องกันการกระตุ้นของ receptor ที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบ คงความเสถียรของ extracellular matrix ทำหน้าที่เป็นปราการปกป้องผิวโดยธรรมชาติ เนื่องจากมีโมเลกุลใหญ่จึงสามารถเคลือบผิวและรักษาความชุ่มชื้นให้แก่ผิว

(2) Low molecular weight hyaluronic acid (LMW-HA) น้ำหนักโมเลกุล 10-250 kDa ทำหน้าที่เป็นตัวนำสัญญาณกระตุ้น pro-inflammatory cytokines และ angiogenesis ซึ่งเกี่ยวข้องกับการอักเสบและการสร้างเส้นเลือดใหม่ ในบริบทของการอักเสบ LMW-HA ทำให้เกิดการอักเสบชั่วคราวในระดับต่ำจึงเป็นประโยชน์ในแง่การสมานแผลและการฟื้นฟูผิว อย่างไรก็ตามในผิวที่ไม่ได้อักเสบ LMW-HA ยังสามารถซึมเข้าสู่ผิวและดึงน้ำลงในชั้นผิวได้ตรงจุดได้ดีกว่า HMW-HA เนื่องจากมีขนาดเล็ก นอกจากนี้ยังสามารถไปกระตุ้นเซลล์ fibroblast ให้เกิดการสร้าง collagen และ elastin เพื่อซ่อมแซมผิวทำให้เกิดความยืดหยุ่น 

บทบาทของกรดไฮยาลูโรนิกต่อการชะลอวัยผิวหนัง 

กลไกหลักของการชะลอวัยผิว คือ กรดไฮยาลูโรนิกที่ผลิตจากเซลล์ fibroblast ในชั้นหนังแท้ จะทำหน้าที่เป็นแหล่งกักเก็บน้ำเพื่อส่งความชุ่มชื้นไปยังชั้นหนังกำพร้า รักษาสมดุลน้ำและความยืดหยุ่นของผิว การเปลี่ยนแปลงของผิวตามวัยพบว่ากรดไฮยาลูโรนิกในชั้นหนังกำพร้ามีปริมาณลดลง ทำให้ผิวแห้ง ขาดความชุ่มชื้น และบาง ประกอบกับปัจจัยภายนอกคือผิวที่เสื่อมจากแสงแดด (photoaging) จะทำให้กรดไฮยาลูโรนิกในชั้นหนังแท้มีคุณภาพลดลง กรดไฮยาลูโรนิกที่ลดลงจะส่งผลต่อความเป็นระเบียบของเส้นใย collagen และ elastin ทำให้เกิดริ้วรอยและความหย่อนคล้อย ในทางคลินิกกรดไฮยาลูโรนิกถูกนำมาใช้ในการชะลอวัยโดยให้ในรูปแบบต่าง ๆ ได้แก่ รูปแบบการทาภายนอก เช่น ครีม โลชั่น เซรั่ม เจล หรือไฮโดรเจล เพื่อเพิ่มความชุ่มชื้นและลดริ้วรอย รูปแบบการฉีดฟิลเลอร์ โดยอาจใช้เดี่ยวหรือร่วมกับโบทูลินัมท็อกซิน เพื่อเติมเต็มร่องลึก ฟื้นฟูปริมาตรใบหน้าหรือปรับรูปหน้า และรูปแบบรับประทาน เช่น ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเพิ่มความยืดหยุ่นและลดริ้วรอย 

กรดไฮยาลูโรนิกยังมีบทบาทต่อการสมานแผล

การสมานบแผลมีกลไกการทำงาน คือ ในระยะห้ามเลือด (Hemostasis) HMW-HA จะช่วยกับ fibrin และ plasma protein เพื่อลดการเสียเลือด ในระยะอักเสบตอนต้น(Early inflammation) กรดไฮยาลูโรนิกที่ถูกย่อยบางส่วนจะทำหน้าที่เป็นตัวนำสัญญาณช่วยดึง neutrophils และ monocytes เข้าสู่แผลเพื่อกำจัดเชื้อและเศษเซลล์ ในระยะการซ่อมสร้าง (Proliferation) LMW-HA จะกระตุ้น fibroblast ให้สร้าง collagen กระตุ้นการสร้างเส้นเลือดใหม่และการปิดแผล และในระยะจัดรูปแผล (Remodeling) กรดไฮยาลูโรนิกที่เหลือจะช่วยสนับสนุนการสร้าง epithelial layer และควบคุมการสร้าง collagen ให้สมดุลไม่ให้เกิดแผลเป็น กรดไฮยาลูโรนิกมีบทบาทในการสมานแผลโดยพัฒนาให้อยู่ในรูปแบบของอุปกรณ์ชีววัสดุ ได้แก่ Hydrogel / Scaffold ที่ผสมกรดไฮยาลูโรนิกเพื่อช่วยยึดเกาะเซลล์และค่อยๆปล่อย growth factor, Nanofiber / Microneedle patch ที่บรรจุกรดไฮยาลูโรนิก เพื่อเพิ่มการสร้างเส้นเลือดใหม่ และเร่งการปิดแผลของแผลเบาหวาน แผลเรื้อรัง, 3D bioprinting โดยใช้กรดไฮยาลูโรนิกเป็นโครงสร้างร่วมกับ stem cells เพื่อสร้างผิวหนังใหม่ที่ใกล้เคียงธรรมชาติ 

ประโยชน์ด้านอื่น

นอกจากนี้ยังมีการใช้กรดไฮยาลูโรนิกในการปรับภูมิคุ้มกันและต้านมะเร็งบางชนิด ใช้ในการรักษาภาวะติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ และมีการใช้เป็นตัวนำส่งยา (drug delivery system) เพื่อเพิ่มการดูดซึมและการสะสมของยาในจุดเป้าหมาย ทำให้กรดไฮยาลูโรนิกเป็นตัวเลือกที่น่าสนใจสำหรับเวชศาสตร์ฟื้นฟูและการชะลอวัย ความแตกต่างของขนาดโมเลกุล การดัดแปลงทางเคมี และความปลอดภัยในระยะยาวยังต้องมีการศึกษาคลินิกเพิ่มเติมก่อนการประยุกต์ใช้อย่างแพร่หลาย

Photo by: Freepik