Spironolactone กับ ACE inhibitors/ARBs…ระวังภาวะ hyperkalemia ที่อันตรายถึงชีวิต

Angiotensin-converting enzyme inhibitors (ACE inhibitors) เช่น captopril, enalapril, lisinopril และ angiotensin-receptor blockers (ARBs บางครั้งเรียกว่ายากลุ่ม sartans) เช่น losartan, valsartan ยาทั้งสองกลุ่มนี้ออกฤทธิ์ยับยั้ง renin-angiotensin system (RAS) ใช้รักษาโรคความดันโลหิตสูงเป็นหลัก ยาบางชนิดยังมีข้อบ่งใช้สำหรับรักษาภาวะหัวใจล้มเหลว (heart failure) ภาวะ diabetic nephropathy และอื่นๆ ยาที่ออกฤทธิ์ยับยั้ง RAS ไม่ว่าจะเป็น ACE inhibitors หรือ ARBs จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูง (hyperkalemia) เช่นเดียวกันกับ spironolactone ซึ่งเป็นยาขับปัสสาวะ ออกฤทธิ์เป็น competitive aldosterone antagonist ที่หลอดไตส่วนปลาย (distal renal tubule) ขับโซเดียมและน้ำออกทางปัสสาวะแต่กักเก็บโปแตสเซียมไว้ (เป็น potassium-sparing diuretic) จึงไม่ควรใช้ในผู้ป่วยที่ไตทำงานบกพร่องรุนแรงหรือผู้ที่มีภาวะ hyperkalemia อยู่ก่อนแล้ว ยานี้ใช้รักษาโรคความดันโลหิตสูงและภาวะหัวใจล้มเหลวเช่นเดียวกันกับ ACE inhibitors และ ARBs

เมื่อไม่นานมานี้หน่วยงาน MHRA (the Medicines and Healthcare Products Regulatory Agency) ซึ่งเป็น executive agency ในสังกัดของ Department of Health ของสหราชอาณาจักร (UK) ได้เตือนความจำแก่บุคลากรทางการแพทย์ถึงการใช้ spironolactone และยาที่ออกฤทธิ์ยับยั้ง RAS ดังนี้

• ในการรักษาภาวะหัวใจล้มเหลว ไม่ควรใช้ spironolactone ร่วมกับ ACE inhibitor หรือ ARB เพราะเสี่ยงต่อเกิดภาวะ hyperkalemia ที่รุนแรงและอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตโดยเฉพาะผู้ที่ไตบกพร่อง

• หากมีความจำเป็นต้องใช้ร่วมกันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ให้ใช้ยาเหล่านี้ (spironolactone และ ACE inhibitor หรือ ARB) ในขนาดต่ำสุดที่เห็นผลการรักษา

• ให้ติดตามวัดระดับโพแทสเซียมในซีรีมเพื่อเฝ้าระวังภาวะ hyperkalemia และวัดระดับ creatinine ในซีรัมเพื่อติดตามการทำงานของไต

• หยุดยาชั่วคราวหรือเลิกใช้ยาเหล่านี้หากมีภาวะ hyperkalemia เกิดขึ้น

• หากเกิดอาการไม่พึงประสงค์ที่สงสัยว่าเกี่ยวข้องกับภาวะ hyperkalemia ให้รายงานไปยังองค์กรที่เกี่ยวข้องทราบ

อ้างอิงจาก:

(1) Abbas S, Ihle P, Harder S, Schubert I. Risk of hyperkalemia and combined use of spironolactone and long-term ACE inhibitor/angiotensin receptor blocker therapy in heart failure using real-life data: a population- and insurance-based cohort. Pharmacoepidemiol Drug Saf 2015;24:406-13; (2) Spironolactone and renin-angiotensin system drugs in heart failure: risk of potentially fatal hyperkalaemia. Drug Safety Update volume 9 issue 6 February 2016:2.