จากหลักฐานการศึกษาที่ปรากฎชี้ให้เห็นว่าประโยชน์ของยา tamoxifen ในการรักษามะเร็งเต้านมนั้นมีความเกี่ยวกับข้องกับสภาพการทำงานเอนไซม์ cytochrome P450 2D6 (CYP2D6)
CYP2D6 เป็นเอนไซม์หลักที่ทำหน้าเปลี่ยน tamoxifen ให้ได้เป็น endoxifen ซึ่งเป็น metabolite ที่มีความแรงมากกว่า การศึกษาหลายชิ้นตรวจสอบความสัมพันธ์ระหว่างการทำงานของ CYP2D6 ต่อผลการรักษามะเร็งเต้านมในผู้ป่วยหญิงที่ได้รับการรักษาด้วยยา tamoxifen ซึ่งผลที่เห็นได้ชัด คือ ผู้ป่วยหญิงที่มีความบกพร่องชองการทำงานของเอนไซม์ CYP2D6 จะมีระดับ endoxifen ในกระแสเลือดต่ำกว่าและมีความเสี่ยงในการกลับเป็นซ้ำของมะเร็งเต้านมสูงกว่า ดังนั้นบุคลากรทางการแพทย์ควรมีความระมัดระวังในการจ่ายยาอื่นๆ ที่มีผลรบกวนการทำงานของเอนไซม์ CYP2D6 ร่วมกับยา tamoxifen
ยาที่ควรระมัดระวังในระหว่างการใช้ยา tamoxifen คือ ยาที่มีผลยับยั้งเอนไซม์ CYP2D6 ได้มาก (potent CYP2D6 inhibitor) ได้แก่
Antidepressants ในกลุ่ม selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) หรือ selective Noradrenergic reuptake inhibitors (SNRIs) เช่น paroxetine, fluoxetine, bupropion และ duloxetine
Antipsychotics เช่น thioridazine, perphenazine, and pimozide
ยาที่มีผลต่อหัวใจ เช่น quinidine และ ticlopidine
ยาสำหรับโรคติดเชื้อ เช่น terfenadine และ quinidine
ยาอื่นๆ เช่น cinacalcet
ในกรณีที่ผู้ป่วยจำเป็นต้องใช้ยาในกลุ่มข้างต้นนี้ การเลือกใช้ยาอื่นๆ ในกลุ่มซึ่งมีผลน้อยที่สุดหรือไม่มีผลต่อการทำงานของเอนไซม์ CYP2D6 เลยนับว่าเป็นทางเลือกที่เหมาะสม
ยาที่เป็นทางเลือกสำหรับผู้ป่วยที่ได้รับยา tamoxifen ที่คาดว่าจะมีผลยับยั้งเอนไซม์ CYP2D6 ได้น้อย ได้แก่
Antidepressants (SSRIs/SNRIs) เช่น venlafaxine, desvenlafaxine, reboxetine, escitalopram และmirtazapine
Antipsychotics เช่น thiothixene, clozapine, risperidone, olanzapine, ziprasidone, และ quetiapine
ยาที่มีผลต่อหัวใจ เช่น diltiazem
ยาสำหรับโรคติดเชื้อ เช่น indinavir, saquinavir, nelfinavir, delavirdine, nevirapine และ efavirenz
ยาอื่นๆ เช่น gabapentin
นอกจากรายการยาทางเลือกข้างต้นแล้วยังมียาในกลุ่ม antihistamine ที่มีผลในการยับยั้งเอนไซม์ CYP2D6 ได้ค่อนข้างมากเช่นกัน ซึ่งยาที่เป็นทางเลือก ได้แก่ chlorpheniramine, cetrizine และ loratadine
ส่วนยาในกลุ่ม H2-blockers นั้น ยาที่เป็นทางเลือกได้คือ ranitidine ซึ่งมีผลยับยั้งเอนไซม์น้อยกว่า cimetidine ค่อนข้างมาก
CYP2D6 เป็นเอนไซม์หลักที่ทำหน้าเปลี่ยน tamoxifen ให้ได้เป็น endoxifen ซึ่งเป็น metabolite ที่มีความแรงมากกว่า การศึกษาหลายชิ้นตรวจสอบความสัมพันธ์ระหว่างการทำงานของ CYP2D6 ต่อผลการรักษามะเร็งเต้านมในผู้ป่วยหญิงที่ได้รับการรักษาด้วยยา tamoxifen ซึ่งผลที่เห็นได้ชัด คือ ผู้ป่วยหญิงที่มีความบกพร่องชองการทำงานของเอนไซม์ CYP2D6 จะมีระดับ endoxifen ในกระแสเลือดต่ำกว่าและมีความเสี่ยงในการกลับเป็นซ้ำของมะเร็งเต้านมสูงกว่า ดังนั้นบุคลากรทางการแพทย์ควรมีความระมัดระวังในการจ่ายยาอื่นๆ ที่มีผลรบกวนการทำงานของเอนไซม์ CYP2D6 ร่วมกับยา tamoxifen
ยาที่ควรระมัดระวังในระหว่างการใช้ยา tamoxifen คือ ยาที่มีผลยับยั้งเอนไซม์ CYP2D6 ได้มาก (potent CYP2D6 inhibitor) ได้แก่
Antidepressants ในกลุ่ม selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) หรือ selective Noradrenergic reuptake inhibitors (SNRIs) เช่น paroxetine, fluoxetine, bupropion และ duloxetine
Antipsychotics เช่น thioridazine, perphenazine, and pimozide
ยาที่มีผลต่อหัวใจ เช่น quinidine และ ticlopidine
ยาสำหรับโรคติดเชื้อ เช่น terfenadine และ quinidine
ยาอื่นๆ เช่น cinacalcet
ในกรณีที่ผู้ป่วยจำเป็นต้องใช้ยาในกลุ่มข้างต้นนี้ การเลือกใช้ยาอื่นๆ ในกลุ่มซึ่งมีผลน้อยที่สุดหรือไม่มีผลต่อการทำงานของเอนไซม์ CYP2D6 เลยนับว่าเป็นทางเลือกที่เหมาะสม
ยาที่เป็นทางเลือกสำหรับผู้ป่วยที่ได้รับยา tamoxifen ที่คาดว่าจะมีผลยับยั้งเอนไซม์ CYP2D6 ได้น้อย ได้แก่
Antidepressants (SSRIs/SNRIs) เช่น venlafaxine, desvenlafaxine, reboxetine, escitalopram และmirtazapine
Antipsychotics เช่น thiothixene, clozapine, risperidone, olanzapine, ziprasidone, และ quetiapine
ยาที่มีผลต่อหัวใจ เช่น diltiazem
ยาสำหรับโรคติดเชื้อ เช่น indinavir, saquinavir, nelfinavir, delavirdine, nevirapine และ efavirenz
ยาอื่นๆ เช่น gabapentin
นอกจากรายการยาทางเลือกข้างต้นแล้วยังมียาในกลุ่ม antihistamine ที่มีผลในการยับยั้งเอนไซม์ CYP2D6 ได้ค่อนข้างมากเช่นกัน ซึ่งยาที่เป็นทางเลือก ได้แก่ chlorpheniramine, cetrizine และ loratadine
ส่วนยาในกลุ่ม H2-blockers นั้น ยาที่เป็นทางเลือกได้คือ ranitidine ซึ่งมีผลยับยั้งเอนไซม์น้อยกว่า cimetidine ค่อนข้างมาก
เอกสารอ้างอิง
http://www.medscape.com/viewarticle/721306