คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
กลับรายการ

ต้องการทราบยาที่ Dose dependent ที่สัมพันธ์กับการเกิด Hemolysis ในคนไข้ G6PD def ต้องการข้อมูลทั้ง ยา ขนาด duration ที่ปลอดภัย และควร monitor กี่วัน

13 views

คำถาม

ต้องการทราบยาที่ Dose dependent ที่สัมพันธ์กับการเกิด Hemolysis ในคนไข้ G6PD def ต้องการข้อมูลทั้ง ยา ขนาด duration ที่ปลอดภัย และควร monitor กี่วัน

คำตอบ

ภาวะพร่องเอนไซม์ G6PD (G6PD deficiency) ทำให้เม็ดเลือดแดงสร้าง NADPH และรักษาระดับ reduced glutathione ได้น้อยลง จึงไวต่อภาวะเครียดจากออกซิเดชัน (oxidative stress) และเกิดโลหิตจางจากเม็ดเลือดแดงแตก (hemolysis) โดยเฉพาะเมื่อได้รับสิ่งกระตุ้น เช่น การติดเชื้อ ยา อาหาร หรือสารเคมีบางชนิด [1,2] 

แนวทางของ Clinical Pharmacogenetics Implementation Consortium (CPIC) จัดกลุ่มยาตามความเสี่ยงต่อการเกิด acute hemolytic anemia ในผู้ที่มี G6PD deficiency โดยยาที่มีความเสี่ยงสูง ได้แก่ dapsone, methylene blue, pegloticase, primaquine, rasburicase, tafenoquine และ toluidine blue ส่วน nitrofurantoin จัดอยู่ในกลุ่มความเสี่ยงปานกลาง [2] อย่างไรก็ตาม การจัดกลุ่มความเสี่ยงดังกล่าวไม่ได้หมายความว่ายาทุกชนิดมีหลักฐาน dose-response ในมนุษย์อย่างชัดเจน และการที่ขนาดยาถูกจัดว่ามีความเสี่ยงต่ำไม่ได้หมายความว่าไม่มีความเสี่ยงต่อ hemolysis 

ยาที่มีคำแนะนำกับความรุนแรงของ G6PD deficiency

สำหรับข้อมูลของขนาดยาที่ปลอดภัยโดยพิจารณาจากความสัมพันธ์กับการเกิดเม็ดเลือดแดงแตกและหลักฐานด้าน dose-dependence ซึ่งมีในปัจจุบัน ล้วนเป็นยาสำหรับรักษามาลาเรีย ดังนี้

1. Primaquine มีหลักฐานความสัมพันธ์ระหว่างขนาดยาและความรุนแรงของการเกิดเม็ดเลือดแดงแตกตามแนวทาง WHO ปี 2026 สำหรับ radical cure ของ P. vivax/P. ovale กำหนดดังนี้ [2,3]

  • G6PD activity >70%: 0.5 mg base/kg/day นาน 14 วัน หรือ 1 mg base/kg/day นาน 7 วัน
  • G6PD activity 30–70%: 0.5 mg base/kg/day นาน 14 วัน หรือ 0.5 mg base/kg/day นาน 7 วัน โดยประเมินความเสี่ยงและติดตามการเกิดเม็ดเลือดแดงแตกอย่างเหมาะสม
  • G6PD activity <30%: พิจารณา 0.75 mg base/kg สัปดาห์ละครั้ง นาน 8 วัน ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด
  • ผู้ป่วย chronic nonspherocytic hemolytic anemia (CNSHA): ควรหลีกเลี่ยง เนื่องจากไม่มีขนาดยาที่ได้รับการยืนยันว่าปลอดภัย

สำหรับ primaquine ขนาด 0.25 mg base/kg ครั้งเดียวร่วมกับ artemisinin-based combination therapy (ACT) เพื่อป้องกันการแพร่เชื้อ P. falciparum มีความเสี่ยงต่อ hemolysis ค่อนข้างต่ำ และ CPIC จัดเป็นกลุ่ม low-to-no risk [2] ทั้งนี้ WHO แนะนำการใช้ single-dose primaquine ในพื้นที่ที่มีการแพร่เชื้อระดับปานกลางถึงสูง [3]

2. Tafenoquine WHO แนะนำ tafenoquine ร่วมกับ chloroquine เป็นทางเลือกในการป้องกัน P. vivax กลับเป็นซ้ำ สำหรับผู้ป่วยอายุอย่างน้อย 2 ปี ที่มี G6PD activity ขั้นต่ำ 70% ขนาดยา 300 mg ครั้งเดียวในผู้ที่น้ำหนัก >35 kg และปรับตามน้ำหนักในเด็ก ต้องตรวจ G6PD แบบ quantitative หรือ semi-quantitative ก่อนใช้ทุกราย ทั้งนี้คำแนะนำนี้ใช้เฉพาะในบริบทของทวีปอเมริกาใต้ ส่วนภูมิภาคอื่น WHO สนับสนุนให้ศึกษาเพิ่มเติมก่อนนำไปใช้ [3]

จากการศึกษาแบบ dose-escalation ในหญิงที่มี G6PD Mahidol heterozygous โดยศึกษาขนาด 100, 200 และ 300 mg พบ dose-response ของการลดลงของ hemoglobin อย่างไรก็ตาม การศึกษามีขนาดเล็ก จึงยังไม่สามารถใช้กำหนดขนาดยาที่ปลอดภัยได้ [4]

แนวทางการติดตามผู้ป่วย 

การติดตามควรพิจารณาตามชนิดยา ขนาดยา ระยะเวลาการใช้ ระดับ G6PD activity และความเสี่ยงของผู้ป่วยแต่ละราย โดยไม่สามารถกำหนดระยะเวลาติดตามได้เป็นแบบเดียวกันสำหรับยาทุกชนิด

ยา

ก่อนเริ่มยา

หลังเริ่มยา

Primaquine [6]

 

ตรวจ G6PD activity และ baseline Hb/Hctหากพิจารณาใช้ในผู้มี mild–moderate G6PD deficiency ควรติดตาม Hb/Hct อย่างใกล้ชิด เช่น วันที่ 3 และ 8 

Tafenoquine  [7]

 

ตรวจ G6PD activity ด้วยวิธี quantitative หรือ semiquantitative และประเมิน Hb ตามความเหมาะสมพิจารณาตรวจ CBC/Hb เพิ่มเติมตามอาการและความเสี่ยงของผู้ป่วย
 

     ข้อสังเกตเพิ่มเติม

  • tafenoquine มี half-life ประมาณ 15 วัน การหยุดยาจึงไม่ทำให้ฤทธิ์ยาหมดลงทันที ควรติดตาม hemolysis อย่างต่อเนื่องตามดุลยพินิจแพทย์ [5]
  • แนะนำผู้ป่วยให้สังเกตปัสสาวะสีเข้ม ตัวเหลืองตาเหลือง ซีด อ่อนเพลียมาก หายใจเหนื่อย ใจสั่น หรือปวดหลัง/ท้อง หากพบอาการดังกล่าวควรหยุดยาที่สงสัยและพบแพทย์ทันที [6]
  • เมื่อสงสัย hemolysis ควรตรวจ CBC/hemoglobin, reticulocyte count, indirect bilirubin และ haptoglobin รวมทั้ง lactate dehydrogenase (LDH) และ urinalysis หากสงสัย hemoglobinuria ควรประเมิน renal function เพิ่มเติม [8]


เอกสารอ้างอิง

1. Sukhwanichsilp N. G6PD deficiency: drugs and foods to avoid [Internet]. Bangkok: Faculty of Pharmacy, Mahidol University; 2020 [cited 2026 Nov 17]. Available from: https://pharmacy.mahidol.ac.th/th/knowledge/article/490/
2. Gammal RS, Pirmohamed M, Somogyi AA, Morris SA, Formea CM, Elchynski AL, et al. Expanded Clinical Pharmacogenetics Implementation Consortium (CPIC) guideline for medication use in the context of G6PD genotype. Clin Pharmacol Ther. 2023;113(5):973-85. doi:10.1002/cpt.2735
3. World Health Organization. WHO guidelines for malaria, 10 September 2026 [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2026 [cited 2026 Nov 17]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/guidelines-for-malaria
4. Rueangweerayut R, Bancone G, Harrell EJ, Beelen AP, Kongpatanakul S, M?hrle JJ, et al. Hemolytic potential of tafenoquine in female volunteers heterozygous for glucose-6-phosphate dehydrogenase (G6PD) deficiency (G6PD Mahidol variant) versus G6PD-normal volunteers. Am J Trop Med Hyg. 2017;97(3):702-11. doi:10.4269/ajtmh.16-0779
5. GlaxoSmithKline. Krintafel (tafenoquine) tablets: prescribing information [Internet]. Research Triangle Park (NC): GlaxoSmithKline; 2023 Aug [cited 2026 Nov 17]. Available from: https://gskpro.com/content/dam/global/hcpportal/en_US/Prescribing_Information/Krintafel/pdf/KRINTAFEL-PI-PIL.PDF
6. DailyMed. Primaquine phosphate tablet: prescribing information [Internet]. Bethesda (MD): U.S. National Library of Medicine; 2026 Feb 11 [cited 2026 Nov 17]. Available from: https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=1bfbf4ae-81b8-4160-a00d-6322aadd4b59
7. Sudathip P, Khantikul N, Saejeng A, Duparc S, Grewal Daumerie P, Lynch C, et al. Prospective observational study to assess the feasibility and safety of appropriate Plasmodium vivax radical cure with tafenoquine or primaquine after quantitative G6PD testing during pilot implementation in Thailand. BMJ Glob Health. 2025;10(4):e016720. doi:10.1136/bmjgh-2024-016720.
8. Royal College of Pathologists of Australasia. Haemolysis [Internet]. RCPA Manual. Available from: https://www.rcpa.edu.au/Manuals/RCPA-Manual/Clinical-Presentations-and-Diagnoses/H/Haemolysis