ช่วงนี้เห็นข่าวเด็กตายจากโรคมือเท้าปาก น่ากลัวมาก ตอนนี้ลูกเราเรียนอยู่โรงเรียนอนุบาล กลัวลูกติดมือเท้าปากมาก เห็นว่ามีวัคซีนป้องกันโรคมือเท้าปาก EV71 แล้ว ควรฉีดมั๊ย ปลอดภัยมั๊ยคะ
43 views
คำถาม
ช่วงนี้เห็นข่าวเด็กตายจากโรคมือเท้าปาก น่ากลัวมาก ตอนนี้ลูกเราเรียนอยู่โรงเรียนอนุบาล กลัวลูกติดมือเท้าปากมาก เห็นว่ามีวัคซีนป้องกันโรคมือเท้าปาก EV71 แล้ว ควรฉีดมั๊ย ปลอดภัยมั๊ยคะ
คำตอบ
โรคมือเท้าปาก (hand foot and mouth disease) เป็นโรคติดเชื้อเอ็นเทอโรไวรัส (enteroviruses) ซึ่งสายพันธุ์ที่แพร่ระบาดในปัจจุบัน ได้แก่ Coxsackievirus-A16 (CV-A16) และ Enterovirus-A71 (EV-A71 หรือเรียกว่า EV71) พบการติดเชื้อสูงในกลุ่มเด็กเล็กอายุน้อยกว่า 10 ปี โดยเฉพาะอายุต่ำกว่า 5 ปี มักพบการแพร่ระบาดในโรงเรียนอนุบาลหรือสถานรับเลี้ยงเด็ก โดยติดต่อทางปากจากการสัมผัสเชื้อทั้งทางตรงและทางอ้อม ส่วนใหญ่ผู้ติดเชื้อ CV-A16 มักไม่มีอาการแสดง หรือหากมีมักเป็นอาการไม่รุนแรง เช่น ไข้ เจ็บคอ ผื่นหรือตุ่มพองใสบริเวณ ฝ่ามือ นิ้วมือ ฝ่าเท้า คอหอย หรือบริเวณก้น ซึ่งหายได้เป็นปกติภายใน 7-10 วัน แต่ผู้ติดเชื้อ EV71 อาจมีอาการทางสมองร่วมด้วย นำไปสู่การเสียชีวิต ปัจจุบันมีเพียงการรักษาตามอาการ [1-3]
ในประเทศไทยมีวัคซีนป้องกันโรคมือเท้าปากจากการติดเชื้อ EV71 ที่ได้รับการขึ้นทะเบียน (ข้อมูลวันที่ 1 พฤศจิกายน 2569) คือ EntroVac เป็นวัคซีนเชื้อตาย (inactivated vaccine) ใช้เพื่อกระตุ้นภูมิต้านทานต่อเชื้อ EV71 [4, 5] ตารางการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคในเด็กและวัยรุ่นไทยโดยสมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย ประจำปี 2569 แนะนำให้เด็กอายุ 6 เดือนถึงน้อยกว่า 6 ปี ได้รับวัคซีนนี้ทั้งหมด 2 เข็ม โดยฉีดห่างกัน 1 เดือน และวัคซีนนี้จัดเป็นวัคซีนทางเลือก ไม่จำเป็นที่ต้องให้กับเด็กทุกราย [4-6] จากการศึกษาในเด็กสุขภาพดีอายุ 6-71 เดือน จำนวน 12,000 คน พบว่าหลังฉีดวัคซีนครบ 2 เข็ม สามารถป้องกันโรคมือเท้าปากที่เกิดจากการติดเชื้อ EV71 ได้ 97.3% [7] และป้องกันการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล 88.0% [8] ผลข้างเคียงจากการฉีดวัคซีนส่วนใหญ่เป็นเพียงอาการเล็กน้อยถึงปานกลาง อาการที่พบบ่อยที่สุดคือ ไข้ ส่วนอาการอื่น ๆ ที่อาจพบได้บ้าง เช่น ง่วงซึม อ่อนเพลีย อยู่ไม่สุข (irritability) รวมถึงมีอาการปวด บวม รอยแดง และคันบริเวณที่ฉีดวัคซีน [7] ทั้งนี้วัคซีน EV71 ไม่สามารถใช้เพื่อป้องกันโรคมือเท้าปากที่มีสาเหตุจากเชื้อเอ็นเทอโรไวรัสชนิดอื่น ๆ [4, 5, 7]
ดังนั้นกรณีเด็กอยู่ในกลุ่มเสี่ยงโดยเฉพาะเด็กเล็กในวัยเรียนอนุบาล อาจปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเหมาะสม และรับทราบความเสี่ยงของการรับวัคซีน EV71 เป็นรายบุคคล ทั้งนี้การตัดสินใจฉีดวัคซีนควรอยู่ภายใต้ดุลยพินิจของแพทย์ร่วมกับผู้ปกครอง และแม้ได้รับวัคซีนแล้ว ยังคงต้องดูแลรักษาสุขอนามัยพื้นฐาน เช่น การล้างมือให้สะอาดอย่างสม่ำเสมอและหลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ป่วย ซึ่งเป็นมาตรการป้องกันที่สำคัญและจำเป็น เนื่องจากวัคซีนนี้ไม่สามารถป้องกันโรคมือเท้าปากที่เกิดจากเชื้อไวรัสสายพันธุ์อื่นได้
เอกสารอ้างอิง
2. สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย. โรคติดเชื้อไวรัสเอนเทอโร (ENTEROVIRUS DISEASES) : โรคมือเท้าปาก (HAND, FOOT AND MOUTH DISEASE : HFMD). [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงาน; 4 มกราคม 2558 [สืบค้น 31 ตุลาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.pidst.or.th/A241.html.
3. สถาบันวัคซีนแห่งชาติ. วัคซีนป้องกันโรคมือ เท้า ปาก จากเชื้อไวรัส EV71 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: สำนักงาน; กุมภาพันธ์ 2567 [สืบค้น 1 พฤศจิกายน 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://vims.nvi.go.th/VIMSFile/Factsheet/2567-07-EV71-vaccine.pdf.
4. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. กองควบคุมยา. แสดงรายละเอียดผลิตภัณฑ์ยา ENTROVAC [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: สำนักงาน; 8 มกราคม 2569 [สืบค้น 1 พฤศจิกายน 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://pertento.fda.moph.go.th/FDA_INFORMATION_DRUG/Home/Phar_Product_Inform_Page?Newcode=U1DR1C1072640001611C.
5. MIMS. ENTROVAC [Internet]. 2026 [cited 2026 Nov 1]. Available from: https://www.mims.com/thailand/drug/info/entrovac.
6. สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย. ตารางการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคในเด็กและวัยรุ่นไทย แนะนำโดย สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย 2569 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงาน; 15 กุมภาพันธ์ 2569 [สืบค้น 31 ตุลาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.pidst.or.th/A1627.html.
7. Li R, Liu L, Mo Z, Wang X, Xia J, Liang Z, et al. An inactivated enterovirus 71 vaccine in healthy children. N Engl J Med. 2014;370(9):829-37. doi: 10.1056/NEJMoa1303224.
8. Guan X, Che Y, Wei S, Li S, Zhao Z, Tong Y, et al. Effectiveness and Safety of an Inactivated Enterovirus 71 Vaccine in Children Aged 6-71 Months in a Phase IV Study. Clin Infect Dis. 2020;71(9):2421-27. doi: 10.1093/cid/ciz1114.