ยาถ่ายพยาธิ niclosamide บางยี่ห้อผสม phenolphthalein เคลมว่าเป็นยาระบาย ไม่จำเป็นต้องใช้ยาระบายตาม อยากทราบ evidence ส่วนนี้ว่าไม่ต้องใช้ยาระบายตามก็จะไม่มึโอกาสเกิด cysticercosi sจริงหรือไม่ และควรใช้ยาระบายกลุ่มไหนมากกว่าหรือไม่ เช่น osmotic laxatives, stimulant laxatives เป็นต้น เพื่อป้องกัน cysticercosis
549 views
คำถาม
ยาถ่ายพยาธิ niclosamide บางยี่ห้อผสม phenolphthalein เคลมว่าเป็นยาระบาย ไม่จำเป็นต้องใช้ยาระบายตาม อยากทราบ evidence ส่วนนี้ว่าไม่ต้องใช้ยาระบายตามก็จะไม่มึโอกาสเกิด cysticercosi sจริงหรือไม่ และควรใช้ยาระบายกลุ่มไหนมากกว่าหรือไม่ เช่น osmotic laxatives, stimulant laxatives เป็นต้น เพื่อป้องกัน cysticercosis
คำตอบ
Niclosamide ออกฤทธิ์ยับยั้งกระบวนการ oxidative phosphorylation ซึ่งสำคัญต่อการสร้างพลังงานจากไมโทคอนเดรียของพยาธิตัวตืด (Tinea spp.) ส่งผลให้ส่วนหัวและปล้องส่วนต้นของพยาธิถูกทำลายและย่อยสลายภายในลำไส้มนุษย์ อย่างไรก็ตาม มีข้อกังวลทางทฤษฎีว่าอาจเกิด autoinfection (ภาวะที่มีปรสิตอยู่แล้วในร่างกายแต่ติดเชื้อจากตนเองซํ้า ทำให้ปรสิตในร่างกายเพิ่มจำนวน) [1] จากการปลดปล่อยไข่พยาธิที่มีชีวิตขณะพยาธิย่อยสลาย จึงมีข้อแนะนำให้รับประทานยาระบายที่ออกฤทธิ์เร็วและรุนแรง (brisk purgative) ภายใน 2 ชั่วโมงหลังได้รับยาขนานแรก เพื่อป้องกันการเกิด cysticercosis (ภาวะที่ตัวอ่อนจากไข่พยาธิออกมาไชผนังกระเพาะแล้วไปฝังตัวกลายเป็นถุงซีสต์อยู่ตามอวัยวะต่าง ๆ เช่น ตา กล้ามเนื้อ สมอง) [2] อย่างไรก็ตามจากหลักฐานเชิงประจักษ์ในปัจจุบัน ยังไม่พบรายงานการเกิด cysticercosis จากการใช้ยา niclosamide โดยไม่ได้รับยาระบายร่วมด้วย สอดคล้องกับรายงานการศึกษาแบบ cross-sectional study ที่ประเมินประสิทธิผลและความปลอดภัยของการให้ยา niclosamide เพื่อรักษาโรคติดเชื้อ T. solium taeniasis ในพื้นที่ระบาดของประเทศเปรู สำหรับประชากรมากกว่า 77,000 คน ซึ่งไม่ได้ให้ยาระบายร่วมด้วย ซึ่งไม่พบรายงานผลข้างเคียงรุนแรงทางระบบประสาท (เช่น อาการชัก) แต่ประการใด พบเพียงอาการไม่พึงประสงค์ทางระบบทางเดินอาหารในระดับเล็กน้อย เช่น ปวดท้อง ท้องเสีย [3]
สำหรับการพิจารณาเลือกยาระบายหลังการรับประทานยา niclosamide เพื่อกำจัดไข่พยาธิออกจากระบบทางเดินอาหาร ควรเลือก brisk purgative [2] ซึ่งหมายถึงยาระบายที่ออกฤทธิ์รวดเร็วและรุนแรง ได้แก่ ยาระบายกลุ่ม osmotic laxatives (เช่น milk of magnesia, magnesium sulfate) ที่สามารถออกฤทธิ์ภายใน 1–3 ชั่วโมง ในขณะที่ phenolphthalein (ปัจจุบันถูกเพิกถอนออกจากตลาดในสหรัฐอเมริกา เนื่องจากมีความเสี่ยงในการก่อโรคมะเร็ง) ซึ่งจัดเป็นยาระบายกลุ่ม stimulant laxatives เริ่มออกฤทธิ์ 8 ชั่วโมง [4]
ดังนั้น หากตำรับยาถ่ายพยาธิเป็นสูตรผสมระหว่าง niclosamide กับ phenolphthalein ไม่มีความจำเป็นต้องบริหารยาระบายชนิดอื่นเพิ่มเติม แต่หากเป็นตำรับตัวยาเดี่ยว niclosamide ควรให้ได้รับยาระบายกลุ่ม osmotic laxatives ภายใน 2 ชั่วโมงหลังการรับประทานยาขนานแรก เพื่อเฝ้าระวังและป้องกันการเกิด cysticercosis ตามความเสี่ยงในทางทฤษฎี
เอกสารอ้างอิง
2. Moore TA. Agents Used to Treat Parasitic Infections. In: Longo DL, Fauci AS, Kasper DL, Hauser SL, Jameson J, Loscalzo J, Holland SM, Langford CA. eds. Harrison's Principles of Internal Medicine, 22nd Edition. McGraw Hill; 2025. Accessed September 12, 2026. https://accesspharmacy-mhmedical-com.ejournal.mahidol.ac.th/content.aspx?bookid=3541§ionid=294820856
3. Wardle MT, Allen SE, Gamboa R, et al. Mass chemotherapy with niclosamide for the control of Taenia solium: population-based safety profile and treatment effectiveness. Lancet Reg Health Am. 2024;38:100876. doi:10.1016/j.lana.2024.100876
4. Sharkey KA, MacNaughton WK. Gastrointestinal Motility and Water Flux, Emesis, and Biliary and Pancreatic Disease. In: Brunton LL, Knollmann BC. eds. Goodman & Gilman's: The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14th Edition. McGraw-Hill Education; 2023. Accessed September 12, 2026. https://accesspharmacy-mhmedical.com.ejournal.mahidol.ac.th/content.aspx?bookid=3191§ionid=269171027